Musea en inclusieve samenlevingen

Mathieu Viau-Courville komt uit het Franstalige deel van Canada, groeide op in Griekenland, studeerde in Engeland, huwde een Spaanse, woont met haar en hun beide kinderen in Luxemburg en werkt in Eindhoven en Tilburg en in Frankrijk aan de Université de Lorraine in Metz. Hij spreekt Frans, Engels, Grieks en Spaans en heeft een redelijke beheersing van het Nederlands. Mathieu leidt de onderzoekslijn ‘musea en creatieve samenlevingen’.

Wat is het doel van de onderzoeksvraag ‘musea en creatieve samenlevingen’? ‘We brengen in kaart hoe musea in de breedste zin van het woord, dus ook kunst, wetenschap, geschiedenis en gespecialiseerde musea, kunnen bijdragen aan de creativiteit van mensen en hoe musea creatieve samenlevingen bevorderen.’

Hoe ga je die vraag beantwoorden? ‘De onderzoekslijn is nog nieuw en we hebben een spannend traject voor de boeg. Voorlopig richten we ons op drie gebieden. Allereerst onderzoeken we het publiek: welke mensen gaan wel naar een museum en welke niet? Welke communities worden vertegenwoordigd door/in musea en welke niet en hoe worden museumbezoekers getransformeerd tot makers? De tweede vraag is: hoe kun je tentoonstellingsruimten zo ontwerpen dat ze creativiteit stimuleren? En last but not least: hoe beheren musea de creatieve impulsen, wat zijn de nieuwe organisatiemodellen en wat zijn de nieuwe industriepartners van musea?

Wat is je opdracht? ‘In Eindhoven zijn plannen voor een design museum en voor een stedelijk museum: het Eindhoven museum. Die ontwikkelingen bieden ons de kans te onderzoeken waar een museum anno nu aan zou moeten voldoen om succesvol te zijn. Op welk publiek zou het museum zich zou moeten richten? Welke partijen zouden bij het proces betrokken moeten zijn? Eindhoven is een stad met een verhaal, maar dat verhaal wordt niet zo expliciet verteld als in veel andere steden. Hoe zou je dat verhaal het beste kunnen vertellen en wat is daarvoor nodig? Wiens verhaal vertel je wel en wiens verhaal vertel je niet? Dat zou een soort checklist of blauwdruk kunnen opleveren die elders ook bruikbaar zou kunnen zijn. Ook al is de onderzoekslijn gevestigd in Eindhoven en deels ook in Tilburg, de reikwijdte ervan kan regionaal en zelfs nationaal zijn.’

Wat is er creatief aan musea? Die laten toch alleen de creativiteit van andere mensen zien? ‘Nee, ze doen meer. Musea stimuleren de creativiteit door mensen samen te brengen, projecten te organiseren, prijsvragen uit te schrijven, communities te bouwen, de nieuwsgierigheid van mensen te prikkelen en ze handvatten te geven om hun creatieve vaardigheden te vergroten.’

En bibliotheken? ‘Daarvoor geldt hetzelfde. Neem de LocHal in Tilburg. Wat is dat? Een bibliotheek? Een ontmoetingsplek? Een congresruimte? Een expositieruimte? Het is het allemaal – en mensen zijn er enthousiast over. Instellingen zoals LocHal tonen niet alleen een collectie van bijvoorbeeld boeken, maar houden ook cultureel erfgoed en de herinnering aan een stad en een regio in stand. Met hun hybride functies vertellen ze meerdere verhalen. Ze brengen heel verschillende partijen bij elkaar – de combinatie van een bibliotheek met startups is een gewaagd idee – en dat concept slaat aan.’

Hoe gaan de resultaten van je onderzoek ten goede komen aan de samenleving en aan het onderwijs? ‘Ik denk dat ons uiteindelijke doel is te onderzoeken hoe musea bijdragen aan meer inclusieve en diverse samenlevingen. Ze kunnen dit doen door ervoor te zorgen dat ze lokale gemeenschappen weerspiegelen. We organiseren workshops en rondetafelgesprekken waarin we onze bevindingen delen, brainstormen, nieuwe ideeën ontwikkelen, met Fontys-collega's van vele afdelingen en instituten maar ook vertegenwoordigers van lokale culturele instellingen en erfgoedorganisaties. Iedereen kan hiervan profiteren: mensen die verbonden zijn aan musea, maar ook studenten die momenteel onderzoek doen naar deze thema’s en problemen die we aanpakken als onderdeel van het onderzoekstraject. We testen ook de werkwijze van musea en delen de resultaten van ons onderzoek in ons netwerk.’

Sfeerafbeelding Fontys

Onderzoeksleider:
Mathieu Viau-Courville m.viaucourville@fontys.nl