Over het lectoraat

Het lectoraat Goed leraarschap, Goed leiderschap wil onderwijsinstellingen en opleidingen ondersteunen in de professionele ontwikkeling in de zich snel ontwikkelende maatschappij. Inhoudelijke terreinen betreffen ‘onderzoekscultuur in de school’, ‘passend onderwijs voor (hoog)begaafde leerlingen’ en ‘studentsucces’. Het lectoraat richt zich hierbij op de ontwikkeling van (toekomstige) leraren, andere onderwijsprofessionals en leidinggevenden. Het lectoraat kennis en handvatten ontwikkelt, verspreidt en implementeert deze. Dat realiseren wij door in nauwe samenwerking met de onderwijs- en opleidingspraktijk en andere lectoren en onderzoekers onderzoek te doen en kennis te delen die bovenstaande complexe processen ondersteunen.

De onderzoeksactiviteiten van het lectoraat kent drie hoofddoelen:

1) Het stimuleren van praktijkgericht onderzoek

2) Het uitvoeren van praktijkgericht onderzoek

3) Het begeleiden van praktijkgericht promotieonderzoek

Sfeerafbeelding Fontys
  • Ontwikkeling van goed leraarschap

    Achtergrond en doel

    Door maatschappelijke en technologische ontwikkelingen zijn de rollen van leraren en andere professionals in scholen en kindcentra aan verandering onderhevig. De rol als coach en als ontwerper wordt belangrijker en ook de ontwikkeling van de eigen beroepsidentiteit. Deze nieuwe rollen vragen een andere manier van inrichting van het primaire proces van het onderwijs en vragen om continue aandacht voor leren en professionalisering van de professionals. Nieuwe inzichten in professionalisering leggen veel nadruk op leren op de werkplek, op basis van authentieke, complexe vraagstukken, door gezamenlijke reflectie met collega’s. Ook het leren in (hybride) leernetwerken, waarbij ook expertise buiten de eigen organisatie wordt benut, krijgt steeds meer aandacht.

    Sfeerafbeelding Fontys

    De ontwikkeling van een reflectieve onderzoekende houding is een voorwaarde voor het collectief leren. Tegelijk is verder nog niet veel bekend over de wijze waarop dergelijke vormen van professionalisering effectief kunnen worden ingezet. In deze onderzoekslijn ontwikkelen we kennis en handvatten over condities voor effectieve professionalisering van (aankomende) leraren en andere onderwijsprofessionals en de inbedding daarvan in de organisatie. Hierbij wordt voortgebouwd op eerdere projecten op het gebied van kennisbenutting en netwerkleren. Binnen deze onderzoekslijn werken we nauw samen met lectoren in het kader van TEC for Society, het WIN-project binnen Domein Mens & Maatschappij en Waarderen van diversiteit van Linda van den Bergh van Fontys OSO.

    De centrale onderzoeksvraag luidt: hoe kan de ontwikkeling van (aanstaande) leraren/docenten worden gestimuleerd, zodat zij leerlingen optimaal kunnen voorbereiden op de maatschappij cq studenten kunnen voorbereiden voor hun beroep?

    Projecten

    • 1. TEC-project Hybride leernetwerken, gericht op de condities voor effectieve samenwerking bij ontwerpen van innovaties tussen studenten, leraren, experts binnen het domein Educatie en andere experts.
    • 2. TEC-project Wicked problems met als onderzoeksvraag aan welke kenmerken vraagstukken moeten voldoen om geschikt te zijn voor de ontwikkeling van future skills door studenten.
    • 3. NRO-project Omgaan met uitdagend gedrag van leerlingen, gericht op de ontwikkeling van een leeromgeving voor (aanstaande) leraren over pedagogisch handelen (hoofdaanvrager OSO).
    • 4. Promotieproject Nanke Dokter, FHKE Pabo Den Bosch, thema: De bevordering van schooltaalbevorderend gedrag van leraren. Praktijkopbrengst: nieuw geëvalueerd curriculum voor taal.
    • 5. In voorbereiding: promotieonderzoek naar het psychologisch contract binnen teams en de consequenties voor de samenwerking.
    • 6. SPRONG Voorwaarts. Dit lectoraat participeert hierbij in een groot consortium dat zich richt op samen aan de toekomstgericht onderwijs. Spring voorwaarts

    Samenwerking

    Werkveld: Partnerschap Opleiden in de School en de Academische Opleidingsschool (www.partnerschapopleidenindeschool.nl).
    Opleidingen: Fontys Domein Educatie, FSH, Fontys ICT, FHRMenP
    Kennispartners: OU, Universiteit van Tilburg

    Opbrengsten

    Beoogde opbrengsten

    Voor de opleidingen:    inzichten en handvatten voor de begeleiding van studenten, in een vernieuwd curriculum (Fontys breed).
    Voor het werkveld:       handvatten voor het verbeteren van de samenwerking en het leren van elkaar door leraren en het onderzoeksmatig werken aan
    verbeteringen.
    Voor de wetenschap:    wetenschappelijke artikelen over samenwerken en leren door professionals.

    Beoogde concrete output voor de praktijk en de wetenschap:

    Nr. Project Praktijk output Wetenschappelijke output
    1.TEC-project Hybride leernetwerken- Beschrijving pilots en ervaringen deelnemers- Onderzoeksrapport
    - Methodiek voor hybride leernetwerken- Praktijkpublicatie
    - Voorwaarden voor succesvolle netwerken Praktijkpublicaties
    - Praktische opbrengsten uit de netwerken
    2.TEC-project Wicked problems- Tool voor het beoordelen van de complexiteit van vraagstukken- Onderzoeksrapport
    - Handvatten voor het opstellen en begeleiden van het werken aan hybride vraagstukken
    - Praktijkpublicatie
    3.NRO-project Omgaan met uitdagend gedrag van leerlingen- Leeromgeving met kennis, filmpjes, reflecties, profielen, etc- Onderzoeksrapport
    - 2 praktijkpublicaties
    - Diverse workshops/ presentaties voor studenten en werkveld
    4. Promotieproject Nanke Dokter- Methodiek voor het aanleren van schooltaal-stimulerende strategieën- Proefschrift
    - Praktijkartikel
    5.Aanvraag promotie-onderzoek Angela Driessen- Praktijkartikel- Aanvraag voor promotiebeurs
    6. SPRONG-Voorwaarts- opbrengsten diverse kennislabs in de vorm van tools en handreikingen voor docenten en opleiders; geprofessionaliseerde leerkrachten en opleiders op het gebied van design thinking; netwerk voor het doen van gezamenlijke onderzoeksaanvragen.- SPRONG-aanvraag
    - Onderzoeksrapport

    Overige activiteiten

    • Lid van het LWK: Landelijke Werkgroep kennisinfrastructuur, gericht op de ontwikkeling van een advies voor het bevorderen van het kennisbenutting in scholen in Nederland.
    • Klankbord NRO: advisering over het beleid van NRO; advisering van NRO over kennisbenutting in scholen.
    • Gastcolleges aan Masterstudenten en Pabo-studenten; presentaties voor het werkveld
    • Panellid in diverse panels van MLI en Pabo-opleidingen
    • Expert in de Fontys kwartiermakersgroep voor de ontwikkeling van een programma voor Authentieke en Hybride Leeromgevingen
    • Redactie van een boek met artikelen over voorwaarden voor professionele ontwikkeling
    • Gastredacteur van een themanummer van De Nieuwe Meso over het gebruik van kennis door scholen.
    • Intervisie voor onderzoeksdocenten pabo.

  • Ontwikkeling van goed leiderschap

    Achtergrond en doel

    De ontwikkeling naar een lerende organisatie, waarin de ontwikkeling van een diversiteit aan expertise centraal staat en waarin expertise binnen en buiten de organisatie wordt benut voor schoolontwikkeling, vraagt een andere rol van de schoolleider/leider van de onderwijsinstelling. De schoolleider dient de condities te creëren waardoor collectief leren, interprofessionele samenwerking en gespreid leiderschap leidt tot een betere onderwijskwaliteit. In deze onderzoekslijn ontwikkelen we kennis en handvatten voor schoolleiders over de wijze waarop ze optimaal leiding kunnen geven aan een lerende organisatie waarin gezamenlijk voortdurend wordt gewerkt aan de kwaliteit van het onderwijs. Hierbij bouwen we voort op eerder onderzoek naar de rol van schoolleiders in de ontwikkeling naar een lerende organisatie. Aansluitend bij het speerpunt Leiderschap van het domein Educatie ligt de wens om een domeinbrede kenniskring worden ingericht op de samenwerking op dit thema te versterken en de ontwikkeling naar een expertisecentrum leiderschap te bevorderen.

    De centrale onderzoeksvraag is: Op welke wijze kan het leiderschap van schoolleiders worden versterkt?

    Sfeerafbeelding Fontys

    Projecten

    • 1. Project Versterking Samenwerking: Kwaliteit door gespreid leiderschap: voorbeelden uit de onderwijspraktijk.
    • 2. Project SRVO: Leiding geven aan een lerende organisatie. Kwalitatief monitoringproject VO.
    • 3. Project SRVO: Onderzoek gericht op de bijstelling van het landelijk profiel voor schoolleiders in het VO.
    • 4. Ontwikkeling en uitvoering van een Leergang voor Bestuurders over onderzoeksmatig leiding geven. Dit project wordt gesubsidieerd door NRO en de PO-Raad en wordt uitgevoerd samen met een bestuurder.
    • 5. Raak Publiek project Afstemmen op diversiteit in de klas. Het gaat hier om de rol van de schoolleider bij de professionalisering van leraren gericht om het omgaan met verschillen. (Hoofdaanvrager Fontys OSO).
    • 6. Promotieproject Rachel Verheijen-Tiemstra, FHKE, Pedagogisch Management Kinderopvang Den Bosch. Thema: Leiding geven aan interprofessionele samenwerking in Kindcentra. Praktijkopbrengst: Kindcentrum-scan en curriculumontwikkeling voor de leiderschapsopleidingen en PMK.
    • 7. In voorbereiding: promotieonderzoek naar gespreid leiderschap

    Samenwerking

    Werkveld: POS, andere PO en VO-scholen;
    Opleidingen: Fontys Domein Educatie en andere opleidingen
    Kennispartners: Lectoren leiderschap (Loes van Wessum, Windesheim en Inge Andersen, Marnix), Peter Sleegers, BMC (extern kenniskringlid); Schoolleidersregister VO (SRVO)

    Opbrengsten

    Beoogde opbrengsten

    Voor de opleidingen:    inzichten en handvatten voor gespreid leiderschap voor curriculum leiderschapsopleidingen.
    Voor het werkveld:       handvatten voor het ontwikkelen van gespreid leiderschap en van de school als een lerende organisatie.
    Voor de wetenschap:   wetenschappelijke artikelen over gespreid leiderschap.

    Beoogde kennisontwikkeling

    In de komende twee jaar wordt gestreefd naar het opleveren van nieuwe inzichten die specifiek gaan over:

    -        De ontwikkeling van gespreid leiderschap in de school en de rol van de schoolleider
    -        Leiding geven aan een lerende organisatie in het VO
    -        Het beroepsprofiel van de schoolleider
    -        De ontwikkeling van een onderzoekscultuur en de rol van de schoolleider
    -        Het benutten van expertise binnen de school
    -        De rol van de schoolleider bij het realiseren van interprofessionele samenwerking in kindcentra

    Beoogde concrete output voor de praktijk en de wetenschap:

    Nr. Project Praktijk output Wetenschappelijke output
    1.Kwaliteit door gespreid leiderschap- Goede voorbeelden over en handvatten voor de wijze waarop gespreid leiderschap ontwikkeld kan worden- Wetenschappelijk artikel over de rol van de schoolleider bij het realiseren van gespreid leiderschap in de school
    - 4 praktijkartikelen
    - Katern (Samen Opleiden en Professionaliseren)
    - Boek (al gerealiseerd)
    - Diverse workshops/ presentaties voor studenten en werkveld
    - Presentaties Eapril
    2.Leiding geven aan een lerende organisatie- Publicatie met praktijkcases en handvatten- Onderzoeksrapport
    - Workshop
    - Praktijkartikel
    3. Bijstelling van het landelijk beroepsprofiel van de schoolleider VO- Aanpassing van het landelijk beroepsprofiel- Onderzoeksrapport
    4.Leergang onderzoeksmatig leiding geven voor bestuurders- Leergang voor bestuurders
    - Uitvoering aan 2 groepen
    5.NRO-project Afstemmen op Diversiteit (Fontys OSO)- Intervisie voor schoolleiders- Onderzoeksrapport
    6. Promotieproject Rachel Verheijen: Stimuleren van interprofessionele samenwerking- Handvatten voor schoolleiders- Wetenschappelijk artikel over de ontwikkeling van interprofessionele samenwerking in kindcentra
    - Praktijkartikel
    - Diverse workshops/ presentaties voor studenten en werkveld
    7. Ontwikkeling promotieplan Marlon van der Put over gespreid leiderschap- Praktijkartikel- Promotieplan

    Overige activiteiten

    • Presentatie op schoolleidersconferentie en voor groepen schoolleiders in het werkveld;
    • Ontwikkeling van een landelijk netwerk op het gebied van leiderschap
    • Lid klankbordgroep van SRVO (kwantitatieve monitor) en SRPO (landelijk beroepsprofiel)

  • Passend onderwijs aan begaafde leerlingen

    Achtergrond en doel

    De wet Passend Onderwijs is vanaf 2014 van kracht, waarin staat dat alle leerlingen, ook de leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, thuisnabij onderwijs moeten kunnen volgen. Ook onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingen valt onder deze wet. Vijf jaar na invoering van deze wet hebben alle scholen in primair en voortgezet onderwijs in 2019 een subsidie van het ministerie van onderwijs ontvangen – voor een periode van vier jaar - om in te zetten ten behoeve van het onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingen.

    Sfeerafbeelding Fontys

     Dit alles heeft gevolgen voor onder andere de motivatie, prestaties en het welbevinden van de (hoog)begaafde leerlingen. Zo blijken (hoog)begaafde leerlingen in het Nederlandse (basis)onderwijs niet op het niveau te presteren dat zij zouden kunnen (OECD, 2016), er is sprake van onderpresteren van (hoog)begaafde leerlingen (Driessen, Mooij, & Doesborgh, 2007). De schoolmotivatie van (hoog)begaafde leerlingen is relatief laag (Meelisen & Punter, 2016). Zo is er de laatste jaren zelfs sprake van schooluitval (‘thuis zitten’) van (hoog)begaafde leerlingen doordat er in het huidige onderwijs onvoldoende bij hun onderwijsbehoeften aangesloten wordt (SLO, 2019; van Weerdenburg et al., 2019).

    Er blijken veel hardnekkige misverstanden te bestaan over (hoog)begaafde leerlingen, zoals dat deze kinderen ‘er toch wel komen’ of ‘makkelijk mee kunnen’ (Bakx, 2019) of dat ze intellectueel sterker zijn en tegelijkertijd emotioneel gezien zwakker (Matheis, Kronborg, Schmitt, & Preckel, 2017). Deze hardnekkige misconcepties dragen er niet toe bij dat (hoog)begaafde basisschoolleerlingen passend onderwijs krijgen, omdat deze misconcepties ook leven onder leerkrachten. Voor de pabo’s ligt er een belangrijke taak om hier zowel in het curriculum aan te werken, als in het onderzoek aandacht aan te besteden. Er is behoefte aan inzichten in wat werkt in het onderwijs aan begaafde leerlingen én manieren om het herkennen van begaafde leerlingen te vergoten. Het lectoraat kan hier een betekenisvolle bijdrage aan leveren. De onderzoekslijn ‘Passend onderwijs aan begaafde leerlingen’ is onder andere verbonden aan de bijzondere leerstoel ‘Begaafdheid’ aan de Radboud Universiteit.

    Doelstellingen

    In deze onderzoekslijn beoogt het lectoraat kennis en handvatten te ontwikkelen gericht op professionalisering van leerkrachten op het terrein van (hoog)begaafdheid. Ook is er aandacht voor de doorvertaling naar het curriculum van de inzichten die opgedaan worden mbv onderzoek.

    De centrale onderzoeksvraag luidt: wat hebben leerkrachten basisonderwijs nodig om (hoog)begaafde leerlingen passend te kunnen begeleiden in de reguliere basisonderwijs?

    Projecten binnen de onderzoekslijn

    • 1. Onderwijsonderzoekswerkplaats POINT (Passend Onderwijs voor Ieder Nieuw Talent): onderzoek naar professionalisering van leerkrachten in onderwijswerkplaatsen
    • 2. Promotieonderzoek Alexandra van Dijk: onderzoek naar opvattingen over begaafdheid van begaafde leerlingen, hun ouders, leerkrachten en klasgenoten in relatie tot behoefte-ondersteunend onderwijs
    • 3. Fontys-werkgroep HO-HB (hoger onderwijs, hoogbegaafdheid)
    • 4. Verbinding curriculum FHKE (thema (hoog)begaafdheid)
    • 5. Opstart kenniskring hoogsensitiviteit
    • 6. Verkenning kennisagenda (hoog)begaafdheid
    • 7. Samenwerking internationale partners

    Onderzoeksvragen van het (deel)project

    Binnen de verschillende projecten wordt gewerkt met onderzoeksvragen. Steeds speelt de centrale onderzoeksvraag een leidende rol. Deze vraag luidt: wat hebben leerkrachten basisonderwijs nodig om (hoog)begaafde leerlingen passend te kunnen begeleiden in de reguliere basisonderwijs? De vraag wordt aangepast naar gelang de context, zo wordt er onder andere gekeken naar wat FHKE-bachelor-studenten nodig hebben aan (basis)kennis om kenmerken van (hoog)begaafdheid te kunnen herkennen in basisschoolleerlingen.

    Onderzoeksopzet

    • 1. De onderwijsonderzoekswerkplaats POINT werkt aan leerkrachtonderzoek in de eigen school (n=10) en aan één gezamenlijk onderzoek naar docentprofessionalisering. Dit gezamenlijke onderzoek heeft de looptijd van een schooljaar en wordt middels een vragenlijststudie uitgevoerd.
    • 2. Het promotieonderzoek van Alexandra van Dijk is een meerjaren lopend traject (geschat tot 2025) en kent een mixed method design. In 2021 wordt een eerste, kwalitatieve interviewstudie afgerond en ingestuurd voor publicatie.
    • 3. De Fontys-werkgroep HO-HB (hoger onderwijs, hoogbegaafdheid) wordt in 2019-2020 opgezet. Er wordt geïnventariseerd wat deze werkgroep op Fontys niveau bij kan dragen voor het welbevinden en studentsucces van (hoog)begaafde Fontysstudenten. In tweede instantie wordt er ook gekeken naar een mogelijke rol van deze groep voor (hoog)begaafde Fontys medewerkers.
    • 4. In het kader van de verbinding van onderzoek naar het onderwijs in het curriculum van FHKE wordt er een thema-ochtend georganiseerd omtrent (hoog)begaafdheid: (1) alle H1-studenten van de vijf locaties worden uitgenodigd voor een studieochtend met een HC (lector), interactieve sessie met gastspreker en praktijkworkshops (leerkrachten);
    • 5. Opstart kenniskring hoogsensitiviteit: doel om dit thema in het curriculum van FHKE een plaats te geven en dat te verbinden aan onderzoek;
    • 6. Verkenning kennisagenda (hoog)begaafdheid in samenwerking met NRO;
    • 7. Vanuit deze onderzoekslijn wordt samengewerkt met partners in Japan en in Vlaanderen. Thema’s: docentcompetenties tav het werken met (hoog)begaafde leerlingen (Japan), het meten van cognitieve vaardigheden (Vlaanderen), Onderwijsprincipes uit de psychologie voor begaafde leerlingen (Amerika).

    Samenwerkingspartners

    Voor de opleidingen:curriculuminnovatie op het terrein van (hoog)begaafdheid en een nieuw thema: onderwijs aan hoogsensitieve leerlingen
    Voor het werkveld:professionaliseringsbijeenkomsten en tools op het terrein van begaafdheid
    Voor wetenschap:nieuwe inzichten in begaafde leerlingen (zelfbeeld en motivatie) opzet onderzoekslijn hoogsensitiviteit

    Internationalisering

    Binnen deze onderzoekslijn werken we samen met partners in Japan. Daarnaast is een samenwerking gestart met Vlaamse collega’s van de Thomas Moore Hogeschool voor de normering van een nieuwe cognitieve vaardighedentest (CoVaT). Ook is er een samenwerkingsproject opgezet met de APA in Amerika voor het samen uitbrengen van een brochure over onderwijs aan en leren van begaafde leerlingen.

    3.3.6 Concrete activiteiten

    Kennisontwikkeling lectoraatsperiode 2019 – 2020 vertaald naar concrete output voor de praktijk en de wetenschap:

    NrProjectPraktijk outputWetenschappelijke output
    1.Onderwijsonderzoekswerkplaats POINT- factsheet ‘motivatie’Twee wetenschappelijke papers:
    - factsheet ‘afstandsonderwijs’- zelfbeeld HB-leerlingen- - motivatie HB-leerlingen
    - rapportage ‘afstandsonderwijs’- motivatie HB-leerlingen
    - factsheet ‘zelfbeeld’
    - diverse praktijkartikelen
    2.Promotieonderzoek Alexandra van DijkPresentatie in school en in de werkplaats - Workshop pabostudentenArtikel over opvattingen van leraren en ouders over (hoog)begaafdheid
    3.Fontys-werkgroep HO-HBEerste inventarisatie van doelen - TEC-aanvraag - Pilotonderzoek houding en kennis docenten Fontys ICT rondom hoogbegaafde studenten: praktijkartikelIsabelle
    4.Verbinding curriculum FHKEOnderwijspsychologische principes ‘die werken’ voor onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingenWetenschappelijk onderbouwde brochure met onderwijspsychologische principes voor onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingen
    5.Opstart kenniskring hoogsensitiviteitCurriculumonderdelen FHKE-pabo’s/MEN/MLI Praktijkartikel Lezing landelijk HSP-congresOpzet onderzoek naar HSP, werkstress en goed leraarschap
    6.Verkenning kennisagenda (hoog)begaafdheidStartbijeenkomst kennisagenda Mogelijk eerste aanzet kennisagendaMogelijk eerste aanzet kennisagenda
    7.Samenwerking internationale partners
    JapanBezoek Japanse collega’s aan FHKE - Bezoekverslag - Input voor workshop/presentaties over begaafdheidsonderwijs in Japan - Oriëntatie op samenwerking Vlaanderen in testontwikkelingArtikel kennis en houdingen rondom onderwijs aan ‘gifted students’ bij hoger onderwijsdocenten, basisschoolleerkrachten in Nederland en Japan
    VlaanderenSamenwerking aangaande CoVaT: praktijkartikel en kennisclip (2021)Afname CoVaT bij meer dan 1.000 leerlingen; wetenschappelijk paper (2022)
    AmerikaBrochure met onderwijspsychologische principes ‘die werken’ voor onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingenWetenschappelijk onderbouwde brochure

    Kennisdeling

    In deze lijn wordt kennis ontwikkeld die betrekking heeft op leerkrachtprofessionalisering op het terrein van passend onderwijs voor begaafde leerlingen. Daarnaast wordt een nieuw theorie dit jaar verkend: onderwijs aan hoogsensitieve leerlingen. In de periode van vier jaar (uitgewerkt in jaarplannen zoals deze) wordt gestreefd naar het opleveren van nieuwe inzichten die specifiek gaan over:

    -        (de)motivatie van (hoog)begaafde leerlingen

    -        het zelfbeeld van (hoog)begaafde leerlingen

    -        (mis)concepties van leerkrachten, ouders, (hoog)begaafde leerlingen en hun klasgenoten over ‘hoogbegaafdheid’

    -        ontwerprichtlijnen die betrekking hebben op professionaliseringsstrategieën van leerkrachten op het terrein van passend onderwijs voor begaafde leerlingen

    -        onderwijspsychologische principes ‘die werken’ voor onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingen

    -        hoogsensitiviteit als eigenschap in relatie tot goed leraarschap

    Kennisontwikkeling leidt tot nieuwe inzichten. Die inzichten willen we vanuit het lectoraat graag delen. Deze kennisdeling vindt plaats onder (aankomende) onderwijsprofessionals en onder kennispartners en collega-wetenschappers. De nieuw verworven inzichten worden gedeeld – en middels peer reviews getoetst – door publicaties te schrijven voor internationale wetenschappelijke tijdschriften. Voor de (aankomende) onderwijsprofessionals wordt de kennis op een andere manier toegankelijk gemaakt, door bijvoorbeeld praktijkpublicaties, producten of presentaties.

    5. Tijdsplanning 2020-2021


    Gedurende het studiejaar 2020-2021 lopen alle bovengenoemde projecten. Kennisdeling is hier continu aan gekoppeld. Concreet worden er presentatie/workshops/onderwijs verzorgd:

    -        HSP-congres november 2020

    -        ORD juni 2021

    -        Bijdragen aan landelijke en regionale studiedagen

    -        Onderwijs H-fase (maart 2021)

    Artikelen worden gedurende het jaar aangeboden aan vaktijdschriften en wetenschappelijke journals. De concrete output en doorlooptijd zijn afhankelijk van hoe de artikelen ontvangen worden.


  • Authentieke Leer- en Onderzoeksomgeving

    Achtergrond en doel

    Veel onderwijsinstellingen en kindcentra hebben vragen over de wijze waarop ze kinderen/leerlingen of studenten kunnen voorbereiden op een leven lang leren en hen kunnen ondersteunen in de ontwikkeling van zogenaamde future skills. Dit heeft consequenties voor de inrichting en organisatie van het leren in de school en dus ook voor de opleiding en professionalisering van leraren. Onderzoekslijn 4 gaat in op wat de kenmerken zijn van een authentieke leer- en onderzoeksomgeving die bijdragen aan het ‘futureproof’ opleiden en/of professionaliseren van goede leraren basisonderwijs. De projecten binnen deze onderzoekslijn vertonen een duidelijke samenhang. Ze gaan allemaal over het versterken van innovatieve leeromgevingen. Dit versterken kan gedaan worden met nieuwe technologieën, zoals VR, maar ook met andere innovatieve toepassingen, zoals design thinking, onderzoekend leren en high impact learning. Deze onderzoekslijn vertoont een nauwe samenhang met onderzoekslijn 1 (goed leraarschap).

    Sfeerafbeelding Fontys

    Doelstellingen

    In deze onderzoekslijn beoogt het lectoraat kennis en handvatten te ontwikkelen gericht op authentieke en innovatieve leeromgevingen die leraren in staat stelt de ontwikkeling van future skills en een leven lang leren bij hun leerlingen te kunnen ondersteunen. Met name het gebruik van nieuwe technologieën krijgt hierbij aandacht.

    De centrale onderzoeksvraag luidt: hoe kan de leeromgeving van leraren (in opleiding) worden versterkt dmv authentieke en innovatieve interventies of toepassingen?

    Projecten binnen de onderzoekslijn

    1) Evaluatie-onderzoek naar de professionaliseringstrajecten van het CoE De Onderwijsingenieurs. In november 2018 is samen met het lectoraat Betadidactiek van FLOT het Centre of Expertise De Onderwijsingenieurs opgericht, dat als doel heeft om alle leraren in de regio duurzaam te professionaliseren op het gebied van ontwerpen van innovatieve onderwijspraktijken. In de Brainportregio ligt het accent daarbij op future skills en internationalisering. De strategie die gebruikt wordt voor de professionalisering is ‘Design As Research’ en houdt in dat leraren door middel van design thinking in een leergemeenschap samenwerken en onderzoeken gericht op hun professionele ontwikkeling.

    2) TEC-project Bewegend leren met als doel te onderzoeken op welke wijze bewegend leren kan worden geïntegreerd in het curriculum zodat leerlingen meer en beter bewegen. Samenwerking met Fontys Sporthogeschool.

    3) Evaluatie-onderzoek naar de toepassing HILL-principes binnen opleidingen FHKE. Er worden verschillende evaluaties opgestart naar de implementatie, opbrengsten en verbeterpunten van de nieuwe opleidingsvisie in FHKE.  Ook beogen we onderzoek uit te voeren in innovatieve contexten van scholen.

    4) TEC-project VR in hbo-opleidingen zorg en educatie. Samen met Hogeschool Mens en Gezondheid.

    5) Boek Lifelong Kindergarten. Samen met enkele partners uit het werkveld maken we een praktisch handboek voor leraren en pabostudenten rondom het thema ‘spelend leren en ontwikkelen van creativiteit’ adhv het boek van Mitch Resnick met de titel ‘Lifelong Kindergarten’. Uitgeverij is Van Gorkum.

    Samenwerking

    Werkveld: POS, AOS, WTE scholennetwerk
    Opleidingen: FLOT, FHMG
    Kennispartners: Brainport Development, StudioCS, 21Education, Beamitup

    Beoogde output

    Voor de opleidingen: curriculuminnovatie gericht op toekomstgericht opleiden; onderbouwde visie op en handvatten voor opleiden voor een leven lang leren;
    curriculumevaluaties.
    Voor het werkveld: handvatten voor onderwijsverbetering op het gebied van een innovatieve leeromgeving, onder andere gericht op future skills.
    Voor de wetenschap: wetenschappelijke artikelen over innovatieve onderwijspraktijken.

    Internationalisering

    Binnen deze onderzoekslijn werken we samen met de Western Norway University of Applied Sciences, instituut voor pedagogiek, religie en sociale studies (IPRS).

    Concrete activiteiten

    Kennisontwikkeling lectoraatsperiode 2019 – 2020 vertaald naar concrete output voor de praktijk en de wetenschap:

    Kennisdeling

    In het komende jaar wordt gestreefd naar het opleveren van nieuwe inzichten die specifiek gaan over:

    -          Professionaliseren van leraren dmv design thinking

    -          Leren met VR

    -          Bewegend leren

    -          Evaluatie van de nieuwe opleidingsvisie (HILL)

    Kennisontwikkeling leidt tot nieuwe inzichten. Die inzichten willen we vanuit het lectoraat graag delen. Deze kennisdeling vindt plaats onder (aankomende) onderwijsprofessionals en onder kennispartners en collega-wetenschappers. De nieuw verworven inzichten worden gedeeld – en middels peer reviews getoetst – door publicaties te schrijven voor internationale wetenschappelijke tijdschriften. Voor de (aankomende) onderwijsprofessionals wordt de kennis op een andere manier toegankelijk gemaakt, door bijvoorbeeld praktijkpublicaties, producten of presentaties. In het onderstaande schema is opgenomen op welke wijze op dit moment verwacht wordt dat de kennisdeling in concrete output eruit zou kunnen gaan zien.

    Tijdsplanning 2019 - 2020

    ProjectSep.Okt.Nov.Dec.Jan.Feb.Mrt.Apr.MeiJun.Jul.
    1.XXXXX
    2.XXXX
    3.XXX
    4.XXXXXXX
  • Ontwikkeling van goed leraarschap

    Achtergrond

    Gezien de complexiteit van waaruit men studentsucces kan benaderen, is het ogenschijnlijk onmogelijk om een allesomvattende eenduidige definitie van studentsucces te formuleren (Kappe, 2017). Binnen het onderzoek naar studentsucces wordt dan ook bewust niet gekozen voor het hanteren van één vaststaande definitie, maar wordt er vanuit verschillende perspectieven gekeken. Omdat het hoger onderwijs wordt bekostigd vanuit publieke middelen zal rendements-optimalisatie één van de perspectieven zijn van waaruit we studentsucces belichten. Hierbij zal de focus liggen op uitvalredenen en interventies ter preventie van uitval, maar ook op redenen om te blijven.

    Sfeerafbeelding Fontys

    Echter, studentsucces gaat niet enkel over uitval en rendementen (objectief studentsucces), maar ook over wat een student leert, hoe hij zich kan ontwikkelen tot startbekwame professional en hoe hij zich thuis voelt op de opleiding (subjectief studentsucces; Meens, 2018). Daarom zijn ook de volgende vragen belangrijk in het onderzoek naar studentsucces: Hoe begint de student aan deze studieloopbaan (aansluiting naar het hbo en studiekeuzes), hoe doorloopt een student een studieloopbaan (studiekeuzes en studentenwelzijn), hoe wordt hij/zij hierin gecoacht (studentcoaching), en voelt de student zich eigenlijk wel thuis? Om je thuis te voelen zal er aandacht moeten zijn voor diversiteit en inclusie. Vandaar dat het onderzoek naar studentsucces zich ook zal richten op enkele specifiekere doelgroepen (bijvoorbeeld topsporters of (hoog)begaafden).

    Bovengenoemde onderwerpen worden onderzocht vanuit het cluster Onderzoek & BI van het Programma Studiesucces. De wetenschappelijke en praktijkopbrengsten en inzichten vanuit dit cluster zullen worden ondergebracht in deze onderzoekslijn ‘Studentsucces binnen authentieke leer- en onderzoeksomgevingen’ van dit lectoraat. We hebben in deze onderzoekslijn de volgende (onderzoeks)missie:

    “Het doel van ons onderzoek is dat alle (aankomende) Fontys-studenten…
    zich thuis voelen tijdens hun studie …
    en kunnen exploreren wat hun motiveert om passende keuzes te maken…
    zodat ze binnen afzienbare tijd hun diploma halen …
    en weten waar in de maatschappij hun toegevoegde waarde ligt.”

    Doelstellingen

    In deze onderzoekslijn beoogt het lectoraat kennis, handvatten en instrumenten te ontwikkelen gericht op Studentsucces. De thema’s van Studentsucces die hierbij aan de orde komen zijn:

    a)    aansluiting & oriëntatie;  
    b)    studiekeuzes;
    c)     studentcoaching;  
    d)    studentenwelzijn;  
    e)    diversiteit & inclusie

    De centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe kan Studentsucces bevorderd worden?

    Projecten binnen de onderzoekslijn

    1.     Onderzoek naar factoren en maatregelen op het gebied van Studentsucces.
    2.     Onderzoek naar de werkende principes van interventies op het gebied van Studentsucces.
    3.     (Door)ontwikkeling en validatie van instrumenten in het kader van Studentsucces (bijvoorbeeld Studiekeuzecheck, Studiekeuzetest, Startthermometer)
    4.     In voorbereiding: Promotieonderzoek naar Studentsucces

    Onderzoeksvragen van het (deel)project

    Binnen de verschillende projecten wordt gewerkt met onderzoeksvragen. Steeds speelt de centrale onderzoeksvraag een leidende rol. De onderzoeksvraag per onderzoek wordt aangepast naargelang de context en relevantie op dat moment.

    Onderzoeksopzet

    Project 1:        Mede op basis van data gegenereerd uit de instrumenten die genoemd worden bij project 3 wordt a.d.h.v. verschillende analyses (regressie, latente  
    profiel analyses e.d.) bekeken hoe studentsucces-concepten met elkaar samenhangen om op basis hiervan interventies te ontwikkelen of te                        verbeteren.

    Project 2:        Vanuit het programma worden (op basis van onderzoek en evidence-based info) samen met instituten interventies ontwikkeld en geïmplementeerd om             Studentsucces te bevorderen. Door middel van korte vragenlijsten, focusgroepen en interviews wordt achterhaald welke werkende principes er                   bestaan bij deze interventies en hoe de interventies verbeterd kunnen worden.

    Project 3:        Op basis van onderzoek en evidence-based info worden er instrumenten ontwikkeld om Studentsucces te bevorderen. Na het implementeren van
    deze iinstrumenten worden ze op basis van analyses geëvalueerd op validiteit en inhoud.

    Project 4:        Het mogelijke promotieonderzoek van Linda Oosterwijk (Dienst SV) zal een meerjarig traject worden met vermoedelijk een mixed methods design. In                      2019-2020 wordt er een inventarisatie gemaakt naar welke onderzoeksonderwerpen relevant zijn voor het werkveld
    (hbo-onderwijsprofessionals).

    Samenwerkingspartners

    Werkveld:                   Onderwijsprofessionals hbo: Docenten en studentcoaches
    Opleidingen:               Alle Fontys-instituten en diensten, de Commissie Studiesucces (incl.CvB) en het Programma Studiesucces
    Kennispartners:          Hogeschoolinstellingen in Nederland, Tilburg University, TU/e, Ons Middelbaar Onderwijs (OMO), Mbo’s

    Beoogde output

    Voor het werkveld (opleidingen):       inzichten, handvatten, instrumenten, dashboards, adviezen en professionalisering als het gaat om                                                           Studentsucces;
    inzichten om beleid te (her)ontwikkelen op het terrein van Studentsucces.
    Voor de wetenschap:                        nieuwe inzichten in indicatoren en factoren die studentsucces kunnen bevorderen.

    Internationalisering

    Er bestaan vooralsnog geen internationale samenwerkingsverbanden. Wel wordt er geregeld met buitenlandse universiteiten (bijvoorbeeld Ghent University) gespard over onze instrumenten met als doel deze te evalueren en door te ontwikkelen.

    Concrete activiteiten

    Kennisontwikkeling lectoraatsperiode 2019 – 2020 vertaald naar concrete output voor de praktijk en de wetenschap:

    Nr. Project Praktijk output Wetenschappelijke output
    1.Onderzoek naar factoren en maatregelen op het gebied van Studentsucces- Populairwetenschappelijk boek voor (student)coaches over het maken van keuzes- Wetenschappelijk artikel over redenen van pabostudenten om hun studie voort te zetten of te beëindigen (kwalitatief onderzoeksartikel)
    - Praktijkartikel over de ontwikkeling van motivatie tijdens de transitie naar het hbo- Wetenschappelijk artikel over de ontwikkeling van motivatie tijdens de transitie naar het hbo
    - Praktijkartikel(en) over de invloed van motivatie op studiekeuzes en Studentsucces- Wetenschappelijke presentaties over studiekeuzes, motivatie, studentenwelzijn en Studentsucces op de ORD 2019, SDT2019 en ECPP2020
    - Praktijkartikel over redenen voor het stoppen of doorgaan met de pabo
    - Online whitepaper over motivatie
    - Presentatie over redenen van pabostudenten over stoppen of doorgaan met de pabo
    - Presentaties voor interne en externe (onderwijs) professionals over studentsucces (objectief en subjectief)
    - Infographic over studiekeuzemotieven bij Pabo-studenten
    - Infograpic over factoren die zorgen dat studenten blijven
    - Infographic Studentenwelzijn bij Fontys
    2.Onderzoek naar de werkende principes van interventies op het gebied van Studentsucces- Presentaties over de werkende principes van verschillende interventies t.a.v. Studentsucces (o.a. van FHKE Den Bosch)
    - Advies(rapportage) m.b.t. bepaalde interventies (bijv BSA)
    - Infographic over factoren m.b.t. aansluiting en Studentsucces
    - Infographic over realistische hbo-ervaringen
    - Infographic over het Fontys-doorstroomprogramma
    - Infographic over Warm Welkom interventies
    - Infographic over studiekeuzebehoeften
    3. (Door)ontwikkeling en validatie van instrumenten in het kader van Studentsucces- Doorontwikkeling van een welzijnsinstrument voor 1ejaars studenten (de Startthermometer)- Wetenschappelijk artikel t.a.v. de validatie van een studiekeuzetest
    - Dashboards met geaggregeerde gegevens zodat Fontys instituten zelf analyses kunnen doen op Studentsucces-thema’s
    - Workshops voor onderwijsprofessionals hoe deze instrumenten in te zetten
    - Start met onderzoek in het kader van een welzijnsinstrument voor alle studenten (Fontys Fitbit)
    -Beknopt studiekeuze instrument waardoor TU/e aanmelders, indien relevant, zinvol doorverwezen kunnen worden naar Fontys techniek-opleidingen
    4.Voorbereiden van een promotieonderzoek- Subsidieaanvraag (GAK)

    Kennisdeling

    Het komende jaar zal tijd besteed worden aan de kennisdeling van onderzoeksresultaten. Deze kennisdeling zal op verschillende manieren plaatsvinden:

    Binnen Fontys Hogescholen

    ·       Academy Studiesucces (3x per jaar) en andere studiedagen

    ·       Netwerken (bv. studentcoaches, aansluiting, langstudeerders)

    ·       Collega’s van het programma Studiesucces

    Buiten Fontys Hogescholen

    ·       Internationale wetenschappelijke journals

    ·       Professionele vakbladen

    ·       Infographics

    ·       Landelijke netwerk Studentsucces

    ·       (Inter)nationale conferenties over Studentsucces

    ·       Via de internetsite www.fontys.nl/onderzoekstudiesucces
    Via interviews in de media

    Tijdsplanning 2019-2020

    Dit overzicht laat zien hoe de verschillende projecten gepland zijn in de tijd.

    Project Sep. Okt. Nov. Dec. Jan. Feb. Mrt. Apr. Mei Jun. Jul.
    1.XXXX
    2.XXXXXXX
    3.XXXXXXXXXXX
    4.XXXXXXXXXXX
    5.XXXXXX