Project 'Onderzoekscultuur'

Opbrengsten NRO-project 'Kennisbenutting in onderzoekende scholen'

Schoolleiders werken aan een onderzoekscultuur

In dit driejarige project (2015-2018) hebben 16 schoolleiders uit het PO en 8 schoolleiders gewerkt aan een onderzoekscultuur in hun school:

  • Gespreid leiderschap, op basis van expertise
  • Het nemen van onderbouwde besluiten door werkgroepen
  • Het voeren van reflectieve dialoog
  • Het gebruik van literatuur
  • Een organisatiestructuur waarbij werkgroepen op thema’s beleid ontwikkelen en collega’s begeleiden
  • Een open cultuur gericht op onderwijsverbetering en leren van en met elkaar.

Dit onderzoek is gefinancierd door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Op deze website staan de opbrengsten van het project.

Het project is genomineerd voor de Best Practice and Research Project Award 2018 van Eapril.

Sfeerafbeelding Fontys

Anje Ros

08850 72028
a.ros@fontys.nl

  • Rapporten en publicaties
    Hier vindt u de publicaties over het project Kennisbenutting in onderzoekende scholen. De praktijkpublicaties en wetenschappelijke publicaties kunt u opvragen bij de projectleider Anje Ros.

    Praktijkpublicaties

    • Ros, A. & Van den Bergh, L. (2016). Onderzoekscultuur in de basisschool. BasisschoolManagement, 3, 21-24.
    • Van den Bergh, L & Ros, A. (2017). TIB-tool: Beter onderwijs? Zoek het uit! Acht aanraders. Themanummer uit Reeks TIB-tools (Tijdschrift voor Intern Begeleiders).
    • Ros, A., Bergh, L. van den, Timmermans, R. (2018), Focus op onderzoekscultuur in school en de rol van de schoolleider. Themanummer. De Nieuwe Meso, (5), nr 2, 48-107.
    • Ros, A., Rohaan, E. & Ketelaars, E. (2017). Onderwijs met kennis. BasisschoolManagement, (03), 12-15.
    • Van den Bergh, L & Ros, A. (2017). Groen licht voor de onderzoekscultuur. Didactief, 2017.
    • Van den Bergh, L & Ros, A. (2017). Leren van en met collega’s. Zorg Primair, (08) 14-17.
    • Van den Bergh, L & Ros, A. (2017). Het stimuleren van een onderzoekscultuur. BasisschoolManagement, (03) 8-11.
    • Rohaan, E. & Ros, A. (2018). Gereedschap. OnderWijs met Kennis. Een webtool voor kennisbenutting in het onderwijs. JSW, 3.
    • Ros, A. (2018). Samenwerken aan onderwijsverbetering? Doe onderzoek! Tijdschrift voor Intern Begeleiders, (3), 6-11.

    Wetenschappelijk artikel

    • Van den Bergh, L., Ros, A., Vermeulen, M. & Rohaan, E. (2017). De onderzoekende houding en literatuurgebruik in onderzoekende basisscholen: een exploratie. Pedagogische Studiën, (94) 478-495.

  • Instrumenten

    1. Scan onderzoekscultuur

    De scan onderzoekscultuur is een zelfevaluatie-instrument voor scholen om de stand van zaken van de onderzoekscultuur in de school en het ambitieniveau te bepalen. Het instrument bestaat uit rubrics (5 fasen) van acht aspecten van de onderzoekscultuur en een handleiding. De scan is uitgegeven door het voormalig Steunpunt opleidingsscholen, nu Platform Samen Opleiden.

    Download hier


    2. Interventiekaarten

    Bij elk van de acht aspecten van de onderzoekscultuur is een interventiekaart ontwikkeld met suggesties voor schoolleiders om de onderzoekscultuur te bevorderen. De suggesties zijn onderverdeeld in interventies gericht op structuur en cultuur. De interventiekaarten zijn uitgegeven door het voormalig Steunpunt opleidingsscholen, nu Platform Samen Opleiden.

    Download hier


    3. Katernen over onderzoek

    Over onderzoek in de school als middel voor onderwijsverbetering hebben we nog diverse andere katernen uitgebracht, via het Platform Samen Opleiden.

    Download hier


    4. Webtool OnderwijsmetKennis

    OnderwijsmetKennis is een kennisbenuttingsinstrument (website) die leraren ondersteunt bij het zoeken, selecteren, lezen en toepassen van literatuur in de eigen context, in het kader van onderwijsverbetering. Deze website wordt sinds het beëindigen van het project gehost door het NRO.

    Ga naar de webtool


    5. Dialooginstrument

    Het dialooginstrument is bedoeld voor werkgroepen die de reflectieve dialoog in hun werkgroep willen versterken. Het instrument bestaat uit zes aspecten van reflectieve dialoog met voorbeelden en tips hoe een werkgroep de kwaliteit van de reflectieve dialoog kan versterken.

    Download hier

    Sfeerafbeelding Fontys

    Anje Ros

    08850 72028
    a.ros@fontys.nl
  •   Interventiekaarten
    Schoolontwikkeling door praktijkonderzoek

    Hoe kan praktijkonderzoek werkelijk bijdragen aan duurzame schoolontwikkeling? Dit katern behandelt verschillende factoren die hierbij van belang zijn, zoals de feedbackfunctie, de dialoogfunctie en de organisatie van het onderzoek. Ook vindt u criteria voor de bruikbaarheid van de onderzoeksresultaten. De wijze waarop praktijkonderzoek kan bijdragen aan schoolontwikkeling. 

    Download hier


    Bruikbare onderzoeksresultaten: feedback door onderzoek

    Door de feedbackfunctie van onderzoek leiden de resultaten van onderzoek in de school tot de implementatie van onderwijsverbeteringen. Voor de feedbackfunctie van onderzoek zijn de volgende factoren belangrijk, zoals de keuze van het onderzoeksthema, de samenstelling van de onderzoeksgroep, kwaliteitsborging, bruikbare aanbevelingen en een goede implementatie van de resultaten. 

    Download hier


    Leraren in gesprek: dialoog door onderzoek

    Door de dialoogfunctie van onderzoek leidt het onderzoeksproces tot reflectie en inhoudelijke gesprekken tussen leraren. Dit katern beschrijft hoe de school deze dialoog kan organiseren en versterken. Van belang zijn: een onderzoekende houding van leraren, reflectieve vragen stellen, een professionele cultuur, betrokkenheid van de schoolleiding en de relatie tussen de dialoog en het onderzoek. 

    Download hier


    Organisatie van praktijkonderzoek

    Onderzoek kan op twee manieren bijdragen aan schoolontwikkeling: via de feedbackfunctie en via de dialoogfunctie. Praktijkonderzoek kan een middel zijn voor duurzame schoolontwikkeling en professionalisering, waarbij studenten een belangrijke rol kunnen spelen. Onderzoek doen is echter geen primaire taak van leraren. Bovendien hebben veel leraren hiermee nog weinig ervaring. Daarom vragen veel scholen zich af: hoe zorgen we ervoor dat praktijkonderzoek onderdeel wordt van onze schoolcultuur? Daarover gaat dit katern. 

    Download hier


    Bestuurlijke betrokkenheid versterken

    Besturen spelen een belangrijke rol bij het opleiden in de school. De mate waarin besturen verantwoordelijkheid nemen, verschilt sterk. Dit katern, geschreven door Anje Ros en Brigit van Rossum, presenteert een instrument voor samenwerkingsverbanden Opleiden in de school om met de participerende besturen het gesprek aan te gaan over de vraag wie welke rol op welke domeinen vervult. Zowel stuurgroepen van samenwerkingsverbanden als individuele besturen die meer zicht willen krijgen op hun positie in het samenwerkingsverband, kunnen dit instrument gebruiken.

    Download katern


    Factsheet Praktijkonderzoek

    In bijgaand factsheet, vindt u schematisch vormgegeven wat de doelen zijn van praktijkonderzoek en tevens ook welke randvoorwaarden nodig zijn op het gebied van: Eigenaarschap, Leiderschap, Onderzoeksthema en Cultuur.

    Download

    Sfeerafbeelding Fontys

    Anje Ros

    08850 72028
    a.ros@fontys.nl

  • Presentaties

    Over het project zijn veel presentaties gehouden op conferenties en op verzoek van scholen.

    Hieronder vindt u een overzicht. Van een aantal is een link naar de powerpoint opgenomen, de overige presentaties zijn op te vragen bij Anje Ros. a.ros@fontys.nl

    Werken aan kwaliteit en betrokkenheid met ontwikkelscans

    Studiemiddag georganiseerd door het Steunpunt Opleidingsscholen, 8-11 in Utrecht. Ros, A. & Rossum, B. van (2017).

    Samen het onderwijs verbeteren met behulp van onderzoek

    Workshop op het Multiplier Event van FLOT, 21-3 in Tilburg. Vos, M. & Ros, A. (2018).

    Sfeerafbeelding Fontys

    Anje Ros

    08850 72028
    a.ros@fontys.nl

  • Samenwerking

    Projectleiding:

    Anje Ros: Lector leren en Innoveren, Fontys Hogeschool Kind en Educatie
    Linda van den Bergh: Lector Waarderen van Diversiteit, Fontys OSO
    Ellen Rohaan: sr Onderzoeker, Fontys Hogeschool Kind en Educatie

    Overige leden projectgroep

    Marjan Vermeulen: hoogleraar, Open Universiteit
    Ria Timmermans: onderzoeker, KPC Groep
    Anne Ter Beek: onderzoeker, KPC Groep
    Hennie Brandsma: Lector, Noordelijke Hogeschool Leeuwarden
    Quinta Kools, Lector, Fontys Lerarenopleiding Tilburg
    Martin Vos, onderzoeker Fontys Lerarenopleiding Tilburg
    Sarah Bergsen, onderzoeker Fontys Hogeschool Kind en Educatie
    Ania Liesting: Websiteontwikkelaar, Fontys ICT
    Emilie Groot: onderzoeker, Fontys OSO
    Sem Kusters: stagiaire, Fontys Hogeschool Kind en Educatie,
    Margie Voorzee: onderzoeker, Fontys OSO
    Nathalie van den Eerenbeemt: informatiespecialist Fontys OSO
    Helma de Keijzer: onderzoeker, Fontys OSO

    Schoolleiders die drie jaar lang intensief hebben meegewerkt aan dit project:

    Fonkel, Den Dungen Wilma Steenbakkers
    Het Palet, Den Bosch Marc Cobben
    Het Wikveld, Empel Edward Vinken
    Het Sparrenbos, Rosmalen Frank van de Veerdonk
    De Touwladder, Sint Michielsgestel Jacqueline Kenter
    Het Mozaïek, Heeswijk Dirk Verwijst en Anja van Wanrooij
    De Troubadour, Rosmalen Ewout de Baat
    De Oversteek, Liempde Edwin Vugts
    LW Beekman, Den Bosch Saskia van de Sandt
    KC Westerbreedte, Den Bosch Marion Leenders en Liesbeth van den Berg
    De Bunders, Oisterwijk Gerard Molenkamp
    De Evenaar, Oss Monique Aarts
    Starrebos, Hilvarenbeek Yvonne Mutsaers
    De Schalm, Vught Gerard de Ronde
    SBO De Piramide, Bladel André van den Heijkant

    VO scholen die hebben meegedaan aan het project:

    Zernike College (Harens Lyceum),
    Wolfsbos (locatie Groene Driehoek),
    Singelland (locatie Drachtster Lyceum),
    Burgemeester Harmsma School,
    De Nieuwste School,
    Scalda Entree,
    Calvijn College
    Het Stedelijk College Eindhoven.

    .

    Sfeerafbeelding Fontys

    Anje Ros

    08850 72028
    a.ros@fontys.nl