Lectoraat Beroepsethiek van de leraar

Leraren en leerlingen met karakter

Een goede docent is vakinhoudelijk deskundig en didactisch vaardig. Maar onderwijs heeft ook pedagogische en morele aspecten. Die komen deels aan de orde via aparte onderdelen, zoals Maatschappijleer of Levensbeschouwing. Maar soms zou je vergeten dat eigenlijk iedere leraar, ongeacht het vak dat hij of zij geeft, met de morele vorming van leerlingen bezig is. Uit de manier waarop ze hun vak geven en met leerlingen, collega’s en ouders omgaan, blijkt bijvoorbeeld hoe eerlijk, geduldig, dapper en zorgzaam ze zijn. De morele dimensie van het onderwijs heeft onder andere te maken met het karakter van leraren - met wie ze zijn, en wie ze willen worden. Morele vorming is niet simpel een kwestie van 'de jeugd mores leren’ maar vooral een kwestie van voortdurende beroepsethische reflectie op het eigen morele functioneren.

Doel, werkwijze en domein

Het doel van het lectoraat ‘Beroepsethiek van leraren’ is om leraren(opleiders) meer inzicht te geven in hun vormende taak en hen te ondersteunen bij de ontwikkeling van wenselijke beroepshoudingen, zoals verantwoordelijkheid en praktische wijsheid, ten behoeve van de morele vorming van kinderen en jongeren. Het lectoraat doet dit door via praktijkgericht onderzoek een bijdrage te leveren aan de professionalisering van leraren(opleiders), de vernieuwing van bestaande curricula en didactische concepten en het onderhouden en uitbreiden van contacten met het scholen in de regio. Tussen 2012-2016 strekte het werkterrein van het lectoraat zich uit over het hele educatieve domein, maar lag de focus op het voortgezet onderwijs. Van 2016 tot 2020 is het lectoraat verbonden aan Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT) en aan Fontys Hogeschool Kind & Educatie (FHKE). Vanaf september 2016 leidt het lectoraat bovendien een Fontysoverstijgend project naar de bildung van hbo-professionals.

Verder lezen

Lector Wouter Sanderse
Kenniskring
Deelonderzoeken
Publicaties
Bijeenkomsten
Contact

Dr. Wouter Sanderse

Contact

Download lectorale rede

Uitgesproken in verkorte vorm, door dr. Wouter Sanderse op 15 november 2013.

Twitter



  • Lector Wouter Sanderse
    Wouter Sanderse (1982) promoveerde in de wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit, Nijmegen. Daarvoor studeerde hij filosofie en bedrijfscommunicatie aan dezelfde universiteit.

    In zijn proefschrift, ‘Character Education’, werkte hij een Aristotelische benadering van morele vorming in het onderwijs uit, onder begeleiding van prof. Paul van Tongeren. Daarvoor ontving hij in 2014 van de Association of Moral Education (AME) de prijs voor wereldwijd het beste proefschrift van het jaar op dit gebied.

    Tijdens zijn onderzoek was Wouter ook coördinator van het Nijmeegse Centrum voor Ethiek, en secretaris van de ethische commissie van de universiteit. Dit leidde o.a. tot de bundel ‘Denkruimte. Reflecties over universitaire idealen en praktijken’ (Valkhof Pers). In dezelfde tijd begon hij met zijn bureau Ethika trainingen te geven op scholen over morele vorming en Socratische gespreksvoering.

    Wouter zette zijn onderzoek meerdere malen in het buitenland voort. Hij studeerde bij prof. David Carr in Edinburgh, bij prof. Kristjan Kristjansson in Reykjavik en prof. Randall Curren in Rochester (VS). Tussen september 2013 en maart 2015 werkte hij als research fellow bij het Jubilee Centre for Character and Virtues van de University of Birmingham aan een project over karaktervorming in het Britse onderwijs. Samen met collega's schreef hij daarover het boek 'Teaching character and virtue in schools'.

    In november 2012 is Wouter aangesteld als lector ‘Beroepsethiek van de leraar’ bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg. Hij begeleidt er het praktijkonderzoek van lerarenopleiders naar verschillende aspecten van de ethiek van het leraarschap. Zijn lectorale rede, 'Leraren met karakter. Een deugdenbenadering van de beroepsethiek van de leraar', is in 2013 ook als boekje uitgegeven. Opbrengsten van de eerste lectoraatsperiode zijn onder andere 'Goed. Deugden voor professionals' en 'Lezen voor het leven. Deugden in de wereldliteratuur', twee boeken die begin 2017 bij uitgeverij ISVW verschijnen. Vanaf de tweede lectoraatsperiode wordt het lectoraat uitgebreid tot Fontys Hogeschool Kind & Educatie (FHKE).

    Naast zijn lectoraat heeft Wouter een brede ervaring opgebouwd met het doceren van (beroeps)ethiek en filosofie aan verschillende universiteiten, zowel aan filosofiestudenten als aan studenten onderwijskunde, pedagogiek, psychologie, bedrijfskunde, bedrijfscommunicatie, bestuurskunde en studenten aan de (universitaire) lerarenopleiding.

    Contact

    Telefoon 08850 77250
    E-mail w.sanderse@fontys.nl

  • Onderzoeken

    Het lectoraatsonderzoek heeft betrekking op de vraag hoe (aanstaande) leraren een beroepsethiek kunnen ontwikkelen, en hoe de lerarenopleiding daaraan het beste kan bijdragen.

    Tussen 2013 en 2016 lag de focus op het onderzoeksmatig ontwerpen van lesmateriaal dat leraren(opleiders) kan ondersteunen bij de morele vorming van leerlingen en docenten. Kenniskringleden werkten in cycli van een jaar alleen of in duo's aan hun praktijkonderzoek. Hieronder een greep uit de onderzoeksvragen

    Wanneer hebben leerlingen 'eigenaarschap' en hoe beoordeel je het? Monique Louwman
    Hoe kunnen MA SEN-studenten beter nadenken over morele aspecten van praktijkonderzoek? Helma de Keijzer
    Wanneer ben je een inspirerende docent Pedagogiek? Jan Vrielink
    Hoe gaan gammastudenten om met morele dilemma's tijdens de stage? Simona Boersma
    Hoe kunnen talenstudenten oog krijgen voor morele thema's in de wereldliteratuur? Claudia van Werkhoven
    Hoe integreer je deugden in vaklessen in het voortgezet onderwijs? Arie Goijaarts, Simona Boersma
    Hoe kan je pabostudenten beter laten reflecteren op morele kwesties? Hans van Doremalen en Charles Vandalon
    Hoe zet je een kenniskring 'Beroepsethiek' op in het mbo? Martin van de Plas

  • Kenniskring
    Kenniskring lectoraat Beroepsethiek van de leraar

    Tweede lectoraatperiode (2016-2017)

    Vanaf januari 2017 is het lectoraat officieel een gecombineerd lectoraat van Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT) en Fontys Hogeschool Kind & Educatie (FHKE). Ook werkt het lectoraat nu met een binnen- en buitenkring.
    Binnenkringleden hebben max. 160 uur op jaarbasis voor het uitvoeren van een eigen praktijkonderzoek. Dit zijn: Esther Dooren, Karin Verouden, Claudia van Werkhoven en Cynthia Lieshout (allen FLOT), Charles Vandalon (de Nieuwste Pabo) en Claske Kordelaar (FHKE).
    Buitenkringleden hebben +/- 50 uur op jaarbasis voor kennisdeling rond het lectoraatsthema. Dit zijn: Helma de Keijzer (Fontys OSO), Paul Pelle en Monique Louwman (beide De Nieuwste School), Martin van der Plas (Scalda), Aldo Houterman (HU) en Remi Hartel (HAN).

    Eerste lectoraatsperiode (2012-2016)

    In de eerste lectoraatsperiode had het lectoraat het gehele educatieve domein van Fontys als werkveld, maar lag de focus feitelijk het meest op Fontys Lerarenopleiding Tilburg. Een tiental leraren en lerarenopleiders uit het gehele educatieve domein hebben ten minste een jaar aan de kenniskring deelgenomen. Dit zijn: Claudia van Werkhoven, Simona Boersma en Arie Goijaarts (FLOT), Claske Kordelaar en Hans van Doremalen (FHKE), Helma de Keijzer (OSO), Charles Vandalon (de Nieuwste Pabo), Martin van der Plas (Scalda), Monique Louwman (De Nieuwste School).

  • Publicaties

    Boeken

    Sanderse, W. (red.) (2017). Lezen voor het leven. Deugden in de wereldliteratuur. Leusden: ISVW.

    Kole, J. & Sanderse, W. (reds.) (te verschijnen in najaar 2017). Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW

    Arthur, J., Kristjansson, K., Harrison, T., Sanderse, W, & Wright, D. (2016). Teaching character and virtue in schools. Londen: Routledge.

    Sanderse, W. (2013). Leraren met karakter. Een deugdenbenadering van de beroepsethiek van de leraar (lectorale rede). Eindhoven: Fontys.

    Sanderse, W. (2012). Character education. A neo-Aristotelian approach to the philosophy, psychology and education of virtue (proefschrift). Delft: Eburon.

    Sanderse, W. & Zweerde, E. van der (reds.) (2012). Denkruimte. Reflecties op universitaire idealen en praktijken. Nijmegen: Valkhof Pers.

    Artikelen (wetenschappelijk)

    Sanderse, W. (2016). Aristotelian action research: its value for studying character education in schools. Educational Action Research 24(4), 446-459.

    Sanderse, W, Walker, D. & Jones, C. (2015). The development of the whole child in an age of academic measurement: can this be done according to UK school teachers? Teaching and Teacher Education 47, 195–203.

    Sanderse, W. (2015). An Aristotelian model of moral development. Journal of Philosophy of Education 49(3), 382–398.

    Sanderse, W. (2013). The meaning of role modelling in moral and character education. Journal of Moral Education 43(1), 28-42.

    Sanderse, W. (2011). Review article of Kristján Kristjánsson’s books 'Justifying Emotions: Pride and Jealousy', 'Justice and Desert-Based Emotions', 'Aristotle, Emotions, and Education', 'The Self and Its Emotions'. Theory and Research in Education 9, 185-196.

    Hoofdstuk in boek

    Sanderse, W. (te verschijnen in 2017). Action research, virtue and teaching. In: D. Carr (red.). Cultivating Moral Character and Virtue in Professional Practice. London: Routledge.

    Sanderse, W. (te verschijnen). De heropleving van de deugdethiek in de 20e eeuw. In: W. Sanderse & J. Kole (reds.), Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW, pp.

    Sanderse, W. (te verschijnen). De ontwikkeling van professionele deugden. In: W. Sanderse & J. Kole (reds.), Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW, pp.

    Sanderse, W. & Kole, J. (te verschijnen). Deugdzaam worden. Praktische werkvormen. In: W. Sanderse & J. Kole (reds.), Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW, pp.

    Sanderse, W. (2017). Vormend literatuuronderwijs. In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 17-38.

    Sanderse, W. (2017). Don Quichot (hoofdstuk 5). In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 75-90.

    Sanderse, W. (2017). Deugden: de basis. In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 151-164.

    Sanderse, W. (2017). Karaktervorming op school. In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 195-213.

    Sanderse, W. (2016). De educatie van de beroepsethiek van ambtenaren. In: A. Hoekstra, M. van Dijk & J. Talsma (reds.), Beroepsethiek in het onderwijs: van bijzaak naar Bildung. Den Haag: BIOS, pp. 11-14. (ook verschenen in het Engels als 'Teaching professional ethics to future civil servants')

    Sanderse, W. (2015). Leraar als professional, pedagoog of vriend? In: M. Becker, E. Brugmans & J. Hermens (reds.), Rondom vriendschap. Filosofische beschouwingen. Zoetermeer: Klement, pp. 232-245.

    Sanderse, W. (2015). Karaktervorming in het onderwijs. In:R. Klarus & F. de Beer (reds.). Waar, goed en schoon onderwijs. Leusden: ISVW.

    Sanderse, W. (2013). Dialoog als oefening in professionele kwetsbaarheid. In: R. Kneyber & J. Evers. Het alternatief. Weg met de afrekencultuur in het onderwijs. Amsterdam: Boom, pp. 191-200.

    Sanderse, W. & Consoli, L. (2012). De problematische plaats van vorming in universitair onderwijs. In: W. Sanderse & E. van der Zweerde (reds.). Denkruimte. Nijmegen: Valkhof Pers, pp. 78-94.

    Artikelen (vaktijdschriften)

    Sanderse, W. (2017). Waarden en normendebat heeft een nieuwe taal nodig. Christen Democratische Verkenningen, lente-editie 2017, pp.

    Sanderse, W. (2015). Hebben goede leraren een beroepseed nodig? Christen Democratische Verkenningen (CDV), winter-editie 2015, pp. 93-99.

    Sanderse, W. (2015). Leren voor het leven. Over antieke deugden en moderne vaardigheden. Speling: tijdschrift voor bezinning (thema: Het goede vraagt om keuzes), nr 1.

    Janssens, M. & Sanderse, W. (2015). Karaktervorming en onderwijs. Narthex: tijdschrift voor levensbeschouwing en educatie 11(1), 11-17.

    Sanderse, W., Grinsven, V. van & Valk, R. (2015). Leraar, moraalridder of rolmodel? Over morele vorming en beroepsethiek in het vo. Van12tot18 (april), 8-13.

    Sanderse, W. (2014). Een deugdenbenadering van morele dilemma's in het onderwijs. Nieuw Meesterschap 5(1), 41-44.

    Sanderse, W. (2014). Leraren en hun voorbeeldfunctie in de morele vorming van kinderen. Streven: cultureel-maatschappelijk maandblad 81(6), 565-571.

    Sanderse, W. (2014). De leraar als morele professional. Over de koudwatervrees om een beroepsethiek te ontwikkelen. Van12tot18. Vakblad voor voortgezet onderwijs 24(3), 6-7.

    Sanderse, W. (2009). Over morele vorming in het onderwijs. Een weerlegging van enkele misvattingen. Radix 35(4), pp. 243-252.

    Sanderse, W. (2008). Morele vorming op de lerarenopleiding. Tijd voor een achtste competentie? Vector 6, pp. 9-10.

    Interviews

    Kijk hier voor een overzicht van interviews in kranten en tijdschriften en op radio en televisie.

    Columns & Blogs

    Sanderse, W. (2017). Met normen en waarden ben je er nog niet. Reformatorisch Dagblad, Opinie (zaterdag 11 maart), p. 14.

    Sanderse, W. (2017). Zorg om de moraal? Weg met waarden en normen! Scienceguide, 8 maart 2017. Ook verschenen op de website van Podium Prakijkonderzoek.

    Sanderse, W. (2016). Teachers as role models: a classroom quandary. Virtue Insight. Conversations on Character (blog run by the Jubilee Centre for Character and Virtues).

    Sanderse, W. (2016). 'Jezelf zijn' is niet genoeg. De Nieuwe Meso: vakblad voor schoolleiders en -bestuurders, nr 2 (juni), p. 65.

    Sanderse, W. (2015). Een kwestie van karakter. Decazine. Vakblad voor decanen 11 (juni), p. 19. Opnieuw gepubliceerd in: Slow Management 36 (voorjaar 2016), 32-33.

    Sanderse, W. (2015). Een eed voor alle Nederlandse leraren. Een goed idee, maar geen gemakkelijke opgave. HetKind.org, 19 februari 2015.

    Sanderse, W. (2015). Leren voor het leven. ScienceGuide, 15 januari 2015.

    Rapporten en verslagen

    Grinsven, V. van, Woud, L. van der, Valk, R. & Sanderse, W. (2015). Rapportage. Morele vorming in het voortgezet onderwijs. Utrecht: DUO Onderzoeksonderzoek.

    Arthur, J., Kristjansson, K., Walker, D.I., Sanderse, W. & Jones, C. (2015). Character Education in UK Schools. Jubilee Centre for Character and Virtues.

    Janssens, M. & Sanderse, W. (2014). Karaktervorming in het voortgezet onderwijs.

  • Bijeenkomsten

    Het lectoraat zet zich op allerlei manieren in voor het onderwijs, zowel aan de lerarenopleidingen (van Fontys) als het onderwijswerkveld, door middel van gastcolleges, lezingen en workshops. Hieronder een overzicht van de voorbije en toekomstig activiteiten. Als u denkt dat het lectoraat wat voor u kan betekenen, kunt u contact opnemen met de lector.

    2017

    16 november Organisatie van de Lectoren Educatie Fontys (LEF)-dag waarop kenniskringen onderzoek uitwisselen, Tilburg.
    28 september Key-note lezing over karaktervorming, Education Bazaar, Tilburg University. Meer informatie.
    19 september Organisatie seminar 'Hollands next rolmodel', samen met RU en PThU, Amsterdam. Voor programma en aanmelden, kijk hier.
    26 juni Seminar met presentaties van kenniskring lectoraat Beroepsethiek, Tilburg. Klik hier voor meer informatie en aanmelden.
    31 mei Lezing 'Kiezen voor persoonsvorming?', Partnerschap opleiden in de school, Noord-Brabant
    22 mei Keynote-lezing 'Bildung in het onderwijs', inspiratiemiddag lectoraat Leren & Innoveren, Eindhoven
    20 april Lezing 'Leren moraliseren', studiedag FHKE-personeel, Eindhoven
    1 april Workshop 'Beter lezen, beter leven?', landelijke bildungsconferentie, ISVW, Leusden
    17 februari Gastcollege 'de leraar als ethische professional', 4ejaars studenten lerarenopleiding HAN, Nijmegen.
    31 januari Keynote lezing 'Persoonsvorming: ook een kwestie van karakter', Brabantse bildungsdag, Tilburg
    24 januari Organisatie van en workshop tijdens jaarlijkse FLOT-studiedag over ongelijkheid in het onderwijs, Willem II stadion, Tilburg.
    23 januari Begeleiding gesprek met minister Bussemaker over gelijke kansen in het onderwijs, FLOT
    5-7 januari Presentatie 'Aristotle on the habituation of adults', conferentie 'Character, Virtue and Wisdom', Jubilee Centre for Character and Virtue, Oriel College, Oxford

    Overzicht voorgaande jaren

    Overzicht activiteiten 2016

    Overzicht activiteiten 2015

    Overzicht activiteiten 2014

    Overzicht activiteiten 2013

    Dr. Wouter Sanderse

    Telefoon 08850 77250
    E-mail w.sanderse@fontys.nl

  • Contact
    Lectoraat ‘Beroepsethiek van de leraar’
    Fontys Hogescholen
    Prof. Goossenslaan 1-01 (Mollergebouw)
    Postbus 90900
    5000 GA Tilburg

    E-mail: w.sanderse@fontys.nl
  • Nevenwerkzaamheden

    Naast zijn werk als lector bij Fontys Hogescholen heeft Wouter Sanderse nog andere werkzaamheden.

    Als eigen ondernemer via zijn bedrijf 'Ethika. Advies over ethiek in het onderwijs'. KvK 51307375.