Lectoraat Beroepsethiek van de leraar

Leraren en leerlingen met karakter

Een goede docent is vakinhoudelijk deskundig en didactisch vaardig. Maar onderwijs heeft ook pedagogische en morele aspecten. Die komen deels aan de orde via aparte onderdelen, zoals Maatschappijleer of Levensbeschouwing. Maar soms zou je vergeten dat eigenlijk iedere leraar, ongeacht het vak dat hij of zij geeft, met de morele vorming van leerlingen bezig is. Uit de manier waarop ze hun vak geven en met leerlingen, collega’s en ouders omgaan, blijkt bijvoorbeeld hoe eerlijk, geduldig, dapper en zorgzaam ze zijn. De morele dimensie van het onderwijs heeft onder andere te maken met het karakter van leraren - met wie ze zijn, en wie ze willen worden. Morele vorming is niet simpel een kwestie van 'de jeugd mores leren’ maar vooral een kwestie van voortdurende beroepsethische reflectie op het eigen morele functioneren.

Doel, werkwijze en domein

Het doel van het lectoraat ‘Beroepsethiek van leraren’, dat startte in 2012, is om leraren(opleiders) meer inzicht te geven in hun vormende taak en hen te ondersteunen bij de ontwikkeling van wenselijke beroepshoudingen, zoals verantwoordelijkheid en praktische wijsheid, ten behoeve van de morele vorming van kinderen en jongeren. Het lectoraat doet dit door via praktijkgericht onderzoek een bijdrage te leveren aan de professionalisering van leraren(opleiders), de vernieuwing van bestaande curricula en didactische concepten en het onderhouden en uitbreiden van contacten met het scholen in de regio. Van 2016 tot 2020 is het lectoraat verbonden aan Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT) en aan Fontys Hogeschool Kind & Educatie (FHKE). Vanaf september 2017 leidt het lectoraat bovendien een Fontysoverstijgend onderzoek naar de bildung van hbo-professionals.

Verder lezen

Lector Wouter Sanderse
Kenniskring
Deelonderzoeken
Publicaties
Bijeenkomsten
Contact

Dr. Wouter Sanderse

Contact

Karaktervolle leraar 2018-2019

Download flyer

Download lectorale rede

Uitgesproken in verkorte vorm, door dr. Wouter Sanderse op 15 november 2013.

Twitter



  • Lector Wouter Sanderse

    Na filosofie en bedrijfscommunicatie te hebben gestudeerd, promoveerde ik in 2012 aan de Radboud Universiteit in de wijsgerige ethiek. In mijn proefschrift, ‘Character Education’, werkte ik onder begeleiding van prof. Paul van Tongeren een Aristotelische benadering van morele vorming in het onderwijs uit. De Association of Moral Education (AME) beloonde dit in 2014 met de prijs voor het beste proefschrift over morele educatie.

    Sinds november 2012 werk ik als lector ‘Beroepsethiek van de leraar’ bij Fontys Hogescholen. Ik begeleid er voornamelijk praktijkonderzoek van leraren(opleiders) naar allerlei ethische aspecten van het leraarschap. Mijn lectorale rede, 'Leraren met karakter', is in 2013 ook als boekje uitgegeven. Andere onderzoeksopbrengsten zijn verwerkt in de boeken 'Karakter. Deugden voor professionals' en 'Lezen voor het leven. Deugden in de wereldliteratuur'. Vanaf 2017 begeleid ik tevens een 3-jarig Fontysbreed praktijkonderzoek naar bildung waaraan 9 instellingen participeren, van Kunst tot Economie en van Paramedisch tot Pedagogiek.

    Tussen september 2013 en maart 2015 combineerde ik mijn lectoraat met een positie als research fellow bij het Jubilee Centre for Character and Virtues van de University of Birmingham, waar ik werkte in een multidisciplinair project over karaktervorming in het Britse onderwijs. Samen met collega's schreef ik daarover het boek 'Teaching character and virtue in schools'.

    Ook deed ik ondertussen ervaring op met het doceren van (beroeps)ethiek en filosofie aan verschillende universiteiten, zowel aan filosofiestudenten als aan studenten onderwijskunde, pedagogiek, psychologie, bedrijfskunde, bedrijfscommunicatie, bestuurskunde en studenten aan de (universitaire) lerarenopleiding.

    Vanaf de zomer van 2018 combineer ik mijn lectoraat met een aanstelling als universitair docent bij de leerstoelgroep Educatie van de Universiteit voor Humanistiek, Utrecht.




    Sfeerafbeelding Fontys

    Contact

    Telefoon 08850 77250
    E-mail w.sanderse@fontys.nl

  • Onderzoeken

    Het lectoraatsonderzoek heeft betrekking op de vraag hoe (aanstaande) leraren een beroepsethiek kunnen ontwikkelen, en hoe de lerarenopleiding daaraan het beste kan bijdragen.

    In de periode 2016-2020 werkt het lectoraat aan drie hoofdvragen:

    1. Hoe kun je de persoonsvorming van leerlingen in het basisonderwijs positief beinvloeden via jeugdliteratuur? (afgerond)
    2. Wat betekent bildung voor studenten en medewerkers in hbo-onderwijs?
    3. Hoe kan de lerarenopleiding de ontwikkeling van praktische wijsheid in leraren(opleiders) bevorderen?

    De eerste vraag werd verkend via twee leergemeenschappen waaraan pabo-opleiders en -studenten, basischooleraren en -directeuren, en bibliotheekmedewerkers deelnamen. De tweede vraag wordt verkend in een 3-jarig praktijkonderzoek waaran 9 Fontysinstellingen deelnemen. De derde vraag is onderwerp van praktijkonderzoek door (overwegend) FLOT-opleiders. In dit online college introduceert de lector het thema praktische wijsheid.

    Tussen 2013 en 2016 hebben we met name onderzoeksmatig lesmateriaal ontworpen dat leraren(opleiders) kan ondersteunen bij de morele vorming van leerlingen en docenten. Hieronder een greep uit de onderzoeksvragen:

    Wanneer hebben leerlingen 'eigenaarschap' en hoe beoordeel je het? Monique Louwman
    Hoe kunnen MA SEN-studenten beter nadenken over morele aspecten van praktijkonderzoek? Helma de Keijzer
    Wanneer ben je een inspirerende docent Pedagogiek? Jan Vrielink
    Hoe gaan gammastudenten om met morele dilemma's tijdens de stage? Simona Boersma
    Hoe kunnen talenstudenten oog krijgen voor morele thema's in de wereldliteratuur? Claudia van Werkhoven
    Hoe integreer je deugden in vaklessen in het voortgezet onderwijs? Arie Goijaarts, Simona Boersma
    Hoe kan je pabostudenten beter laten reflecteren op morele kwesties? Hans van Doremalen en Charles Vandalon
    Hoe zet je een kenniskring 'Beroepsethiek' op in het mbo? Martin van de Plas

  • Kenniskring
    Kenniskring lectoraat Beroepsethiek van de leraar

    Tweede lectoraatperiode (2016-2020)

    Vanaf januari 2017 is het lectoraat officieel een duo-lectoraat van Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT) en Fontys Hogeschool Kind & Educatie (FHKE). Ook werkt het lectoraat nu met een binnen- en buitenkring.
    Binnenkringleden voeren een eigen praktijkonderzoek uit. In 2017-2018 zijn dit: Esther Dooren, Karin Verouden en Cynthia Lieshout (allen FLOT), Charles Vandalon (de Nieuwste Pabo), Claske Kordelaar en Renee Langens (beiden FHKE) en Monique Louwman (De Nieuwste School). Buitenkringleden delen regelmatig in de ontwikkelde kennis. Dit zijn: Claudia van Werkhoven (FLOT), Paul Pelle (De Nieuwste School), Remi Hartel (HAN) en Eveline Oostdijk (UvH).

    Eerste lectoraatsperiode (2012-2016)

    In de eerste lectoraatsperiode had het lectoraat het gehele educatieve domein van Fontys als werkveld, maar lag de focus feitelijk het meest op Fontys Lerarenopleiding Tilburg. Een tiental leraren en lerarenopleiders uit het gehele educatieve domein hebben ten minste een jaar aan de kenniskring deelgenomen. Dit zijn: Claudia van Werkhoven, Simona Boersma en Arie Goijaarts (FLOT), Claske Kordelaar en Hans van Doremalen (FHKE), Helma de Keijzer (OSO), Charles Vandalon (de Nieuwste Pabo), Martin van der Plas (Scalda), Monique Louwman (De Nieuwste School).

  • Publicaties

    Boeken

    Sanderse, W. & Kole, J. (red.) (2018). Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW

    Sanderse, W. (red.) (2017). Lezen voor het leven. Deugden in de wereldliteratuur. Leusden: ISVW.

    Arthur, J., Kristjansson, K., Harrison, T., Sanderse, W, & Wright, D. (2016). Teaching character and virtue in schools. Londen: Routledge.

    Sanderse, W. (2013). Leraren met karakter. Een deugdenbenadering van de beroepsethiek van de leraar (lectorale rede). Eindhoven: Fontys.

    Sanderse, W. (2012). Character education. A neo-Aristotelian approach to the philosophy, psychology and education of virtue (proefschrift). Delft: Eburon.

    Sanderse, W. & Zweerde, E. van der (red.) (2012). Denkruimte. Reflecties op universitaire idealen en praktijken. Nijmegen: Valkhof Pers.

    Artikelen (wetenschappelijk)

    Sanderse, W. (te verschijnen). Does Aristotle believe that habituation is only for children? Journal of Moral Education.

    Sanderse, W. (2016). Aristotelian action research: its value for studying character education in schools. Educational Action Research 24(4), 446-459.

    Sanderse, W, Walker, D. & Jones, C. (2015). The development of the whole child in an age of academic measurement: can this be done according to UK school teachers? Teaching and Teacher Education 47, 195–203.

    Sanderse, W. (2015). An Aristotelian model of moral development. Journal of Philosophy of Education 49(3), 382–398.

    Sanderse, W. (2013). The meaning of role modelling in moral and character education. Journal of Moral Education 43(1), 28-42.

    Sanderse, W. (2011). Review article of Kristján Kristjánsson’s books 'Justifying Emotions: Pride and Jealousy', 'Justice and Desert-Based Emotions', 'Aristotle, Emotions, and Education', 'The Self and Its Emotions'. Theory and Research in Education 9, 185-196.

    Hoofdstuk in boek

    Sanderse, W. (2018). Practitioner research, practical wisdom and teaching. In: D. Carr (red.). Cultivating Moral Character and Virtue in Professional Practice. London: Routledge.

    Sanderse, W. (2018). De heropleving van de deugdethiek in de 20e eeuw. In: W. Sanderse & J. Kole (red.), Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW, pp.

    Sanderse, W. (2018). De ontwikkeling van professionele deugden. In: W. Sanderse & J. Kole (red.), Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW, pp.

    Sanderse, W. & Kole, J. (2018). Deugdzaam worden. Praktische werkvormen. In: W. Sanderse & J. Kole (red.), Karakter. Deugden voor professionals. Leusden: ISVW, pp.

    Sanderse, W. (2017). Vormend literatuuronderwijs. In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 17-38.

    Sanderse, W. (2017). Don Quichot (hoofdstuk 5). In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 75-90.

    Sanderse, W. (2017). Deugden: de basis. In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 151-164.

    Sanderse, W. (2017). Karaktervorming op school. In: W. Sanderse (red.), Lezen voor het leven. Leusden: ISVW, pp. 195-213.

    Sanderse, W. (2016). De educatie van de beroepsethiek van ambtenaren. In: A. Hoekstra, M. van Dijk & J. Talsma (reds.), Beroepsethiek in het onderwijs: van bijzaak naar Bildung. Den Haag: BIOS, pp. 11-14. (ook verschenen in het Engels als 'Teaching professional ethics to future civil servants')

    Sanderse, W. (2015). Leraar als professional, pedagoog of vriend? In: M. Becker, E. Brugmans & J. Hermens (reds.), Rondom vriendschap. Filosofische beschouwingen. Zoetermeer: Klement, pp. 232-245.

    Sanderse, W. (2015). Karaktervorming in het onderwijs. In:R. Klarus & F. de Beer (reds.). Waar, goed en schoon onderwijs. Leusden: ISVW.

    Sanderse, W. (2013). Dialoog als oefening in professionele kwetsbaarheid. In: R. Kneyber & J. Evers. Het alternatief. Weg met de afrekencultuur in het onderwijs. Amsterdam: Boom, pp. 191-200.

    Sanderse, W. & Consoli, L. (2012). De problematische plaats van vorming in universitair onderwijs. In: W. Sanderse & E. van der Zweerde (reds.). Denkruimte. Nijmegen: Valkhof Pers, pp. 78-94.

    Artikelen (vaktijdschriften)

    Sanderse, W. (te verschijnen), Wanneer ben je ‘gevormd’? Vorming als karakter, bildung en subjectificatie. VELON Kennisbasis nr 7 over 'Normen en waarden'.

    Sanderse, W. (2017). Waarden en normendebat heeft een nieuwe taal nodig. Christen Democratische Verkenningen, lente-editie 2017, pp.

    Sanderse, W. (2015). Hebben goede leraren een beroepseed nodig? Christen Democratische Verkenningen (CDV), winter-editie 2015, pp. 93-99.

    Sanderse, W. (2015). Leren voor het leven. Over antieke deugden en moderne vaardigheden. Speling: tijdschrift voor bezinning (thema: Het goede vraagt om keuzes), nr 1.

    Janssens, M. & Sanderse, W. (2015). Karaktervorming en onderwijs. Narthex: tijdschrift voor levensbeschouwing en educatie 11(1), 11-17.

    Sanderse, W., Grinsven, V. van & Valk, R. (2015). Leraar, moraalridder of rolmodel? Over morele vorming en beroepsethiek in het vo. Van12tot18 (april), 8-13.

    Sanderse, W. (2014). Een deugdenbenadering van morele dilemma's in het onderwijs. Nieuw Meesterschap 5(1), 41-44.

    Sanderse, W. (2014). Leraren en hun voorbeeldfunctie in de morele vorming van kinderen. Streven: cultureel-maatschappelijk maandblad 81(6), 565-571.

    Sanderse, W. (2014). De leraar als morele professional. Over de koudwatervrees om een beroepsethiek te ontwikkelen. Van12tot18. Vakblad voor voortgezet onderwijs 24(3), 6-7.

    Sanderse, W. (2009). Over morele vorming in het onderwijs. Een weerlegging van enkele misvattingen. Radix 35(4), pp. 243-252.

    Sanderse, W. (2008). Morele vorming op de lerarenopleiding. Tijd voor een achtste competentie? Vector 6, pp. 9-10.

    Interviews

    Kijk hier voor een overzicht van interviews in kranten en tijdschriften en op radio en televisie.

    Columns & Blogs

    Sanderse, W. (2017). Met normen en waarden ben je er nog niet. Reformatorisch Dagblad, Opinie (zaterdag 11 maart), p. 14.

    Sanderse, W. (2017). Zorg om de moraal? Weg met waarden en normen! Scienceguide, 8 maart 2017. Ook verschenen op de website van Podium Prakijkonderzoek.

    Sanderse, W. (2016). Teachers as role models: a classroom quandary. Virtue Insight. Conversations on Character (blog run by the Jubilee Centre for Character and Virtues).

    Sanderse, W. (2016). 'Jezelf zijn' is niet genoeg. De Nieuwe Meso: vakblad voor schoolleiders en -bestuurders, nr 2 (juni), p. 65.

    Sanderse, W. (2015). Een kwestie van karakter. Decazine. Vakblad voor decanen 11 (juni), p. 19. Opnieuw gepubliceerd in: Slow Management 36 (voorjaar 2016), 32-33.

    Sanderse, W. (2015). Een eed voor alle Nederlandse leraren. Een goed idee, maar geen gemakkelijke opgave. HetKind.org, 19 februari 2015.

    Sanderse, W. (2015). Leren voor het leven. ScienceGuide, 15 januari 2015.

    Rapporten en verslagen

    Sanderse, W., Kordelaar, C. & Langens, R. (2018). Goed lezen. Goed leven? Handreiking morele vorming en jeugdliteratuur in de pabo.

    Sanderse, W. & kenniskring (2018). Bildung in het hbo. Opvattingen van docenten van 10 Fontys-instellingen.

    Grinsven, V. van, Woud, L. van der, Valk, R. & Sanderse, W. (2015). Rapportage. Morele vorming in het voortgezet onderwijs. Utrecht: DUO Onderzoeksonderzoek.

    Arthur, J., Kristjansson, K., Walker, D.I., Sanderse, W. & Jones, C. (2015). Character Education in UK Schools. Jubilee Centre for Character and Virtues.

    Janssens, M. & Sanderse, W. (2014). Karaktervorming in het voortgezet onderwijs.

    Sfeerafbeelding Fontys Sfeerafbeelding Fontys
  • Bijeenkomsten

    Het lectoraat zet zich op allerlei manieren in voor het onderwijs, zowel aan de lerarenopleidingen (van Fontys) als het onderwijswerkveld, door middel van gastcolleges, lezingen en workshops. Hieronder een overzicht van de voorbije en toekomstig activiteiten. Als u denkt dat het lectoraat wat voor u kan betekenen, kunt u contact opnemen met de lector.

    2018

    8-10 november posterpresentatie tijdens AME-conferentie, Barcelona
    2 november workshop tijdens studiedag VELON over vorming, Driestar.
    12 oktober mede-organisatie symposium 'Tijd voor pedagogiek in de lerarenopleiding', Hogeschool De Kempel
    3 oktober organisatie seminar 'Goed werk! Aandacht voor karaktervorming van professionals', Radboud UMC.
    24 september lid leescommissie Sociale scheidslijnen onderwijs, SCP
    14 juni Organisatie symposium waarop 10 docenten hun onderzoek van afgelopen jaar presenteren, Kennismakerij, Tilburg
    11 juni Bijwonen expertmeeting lezen en burgerschap, Stichting Lezen, Utrecht
    30 april Gastcollege 'Plato en Aristoteles over opvoeding en de staat', Universiteit van Amsterdam
    11 april Workshop rond 'Lezen voor het leven', congres Lezen Centraal, Leeuwarden
    12 maart Rondetafelsessie over Fontysbrede bildungkenniskring, VELON-conferentie, Roermond
    8 maart Workshop 'Lezen voor het leven', Landelijke studiedag VDLG, Utrecht
    21 februari Presentatie over morele vorming bij Taallab, Kennismakerij, Tilburg
    6 februari Lezing 'Mijn unieke identiteit. Ons professionele karakter', studiedag, Faculteit Onderwijs en Opvoeding, Hogeschool van Amsterdam
    3 februari Informatiestand, Landelijke bildungsconferentie bildung & burgerschap, ISVW, Leusden
    23 januari Organisatie FLOT-brede studiedag 'Leren voor het leven' met o.a. Micha de Winter en Sjef Drummen.
    6-8 januari Presentatie paper 'The political dimensions of Bildung and character education', conferentie 'Character and Public Policy', Jubilee Centre for Character and Virtue, Oriel College, Oxford

    Overzicht voorgaande jaren

    Overzicht activiteiten 2017

    Overzicht activiteiten 2016

    Overzicht activiteiten 2015

    Overzicht activiteiten 2014

    Overzicht activiteiten 2013

    Dr. Wouter Sanderse

    Telefoon 08850 77250
    E-mail w.sanderse@fontys.nl

  • Contact
    Lectoraat ‘Beroepsethiek van de leraar’
    Fontys Hogescholen
    Prof. Goossenslaan 1-01 (Mollergebouw)
    Postbus 90900
    5000 GA Tilburg

    E-mail: w.sanderse@fontys.nl
  • Nevenwerkzaamheden

    Naast zijn werk als lector bij Fontys Hogescholen heeft Wouter Sanderse nog andere werkzaamheden.

    Als eigen ondernemer via zijn bedrijf 'Ethika. Advies over ethiek in het onderwijs'. KvK 51307375.