Samenvattende uitgangspunten voor diversiteitsbewuste communicatie

Samenvattende uitgangspunten voor diversiteitsbewuste communicatie – Edwin Hoffman

  1. Niet culturen, maar mensen ontmoeten elkaar.
  • Je ontmoet altijd een uniek persoon; niet een cultuur.
  • Deculturaliseer en normaliseer de communicatie met mensen met een voor jou andere nationale, etnische of religieuze achtergrond: niet de cultuur of religie is het vertrekpunt maar de communicatie tussen unieke personen ingebed in sociale contexten.
  • Interculturele communicatie is dan ook interpersoonlijke communicatie.

  1. Iedere persoon maakt deel uit van vele collectieven, is daarom multicultureel en heeft een meervoudige identiteit.
  • Een persoon is meer dan alleen haar of zijn nationale, etnische of religieuze identiteit. Een persoon is ook vrouw of man, lid van een bepaalde familie en heeft een bepaalde leeftijd, religie, opleiding, sociaal-economische status, seksuele oriëntatie en zo voorts.
  • Dit besef helpt overeenkomsten met anderen te vinden en niet te focussen op verschillen.
  • Gezien de multiculturaliteit van iedere persoon, kun je culturele verschillen in de communicatie even goed tegenkomen met mensen uit de eigen groep.

  1. Inclusief denken en handelen: het gelijktijdig erkennen van overeenkomsten en verschillen.

In iedere context delen mensen gemeenschappelijkheden (identiteiten, belangen, behoeften) met elkaar en zijn ze gelijktijdig verschillend ten opzichte van elkaar. Inclusief denken en handelen is de gelijktijdige erkenning van deze gemeenschappelijkheden en verschillen.

  • Binnen de context van een bedrijf is het dan bv geen moslim die vraagt om op vrijdagmiddag vrij te mogen hebben om naar de moskee te gaan, maar een medewerker die een eigen reden heeft waarom hij vrij wil hebben.

  1. Diversiteit is breed, gelaagd, multidimensionaal en machtsbeladen.
  • Verschilcategorieën zijn breed (niet alleen nationaliteit, etniciteit of religie) en gelaagd (niet alleen cultureel). Verschillen kunnen ook sociaal, interpersoonlijk, biologisch, psychisch of juridisch zijn. Daarom beter diversiteitsbewuste communicatie ipv interculturele communicatie.
  • Iedere verschilcategorie impliceert ongelijkheid en is machtsbeladen.

  1. Actief pluralisme: het niet-onderhandelbare kader van universele mensenrechten en de bevordering van de dialoog

Bij botsingen van waarden beargumenteerd met cultuur of religie (‘Dat is onze cultuur, zo is dat bij ons’): geen moreel relativisme (‘ik kan niet oordelen over andere culturele waarden’) en geen cultureel monisme (‘onze cultuur is de norm’), maar

  • het handhaven van enerzijds niet-onderhandelbare universele grondwaarden (Mensenrechten en Kinderrechten) en anderzijds het aangaan van de dialoog.

  1. Communicatie is een circulair proces.
  • In de communicatie beïnvloeden de deelnemers elkaar wederzijds en is er eveneens invloed vanuit de ruime sociale omgeving op de communicatie: de sociale representaties van gemeenschappelijk gecreëerde normen, beelden, opvattingen, collectieve ervaringen.
  • Betrokken personen hebben ieder aandeel in hoe de communicatie verloopt: ‘oorzaak en gevolg’, ‘een schuldvraag’, ‘dader en slachtoffer’ zijn niet aan de orde (geen lineair denken).
  • Bedoelingen en effecten van je communicatie kunnen uit elkaar liggen. Werk met de effecten van je communicatie (niet met je bedoelingen).

  1. Communicatie is een zoektocht en een avontuur:
  • Er is altijd een zekere, onoverkomelijke rest van onzekerheid en niet-weten wie de andere persoon is en hoe zij of hij zal reageren: de persoon en de situatie kunnen altijd anders anders zijn
  • Vandaar het belang van een competentieloze competentie (de verwondering) - het besef en de acceptatie van deze onzekerheid en het niet-weten - als een fundamentele voorwaarde voor de professionele diversiteitsbewuste competentie.

  1. Elk gedrag heeft een positieve intentie.
  • Ga er in de communicatie van uit dat iedere persoon goede redenen heeft waarom zij of hij doet zoals zij of hij doet.
  • Trek dus niet meteen een - vaak negatieve – conclusie wanneer iemand anders reageert dan je verwacht, dan jij gewoon bent.
  • Onderzoek iemands positieve intentie (= erkenning): wat maakt dat iemand zo doet zoals zij of hij doet?
  • Erkenning – wat niet hetzelfde is als het ermee eens zijn - van deze positieve intentie is van levensbelang voor ieder mens.
  • Wil je iemand tot andere gedachten, tot ander gedrag brengen, bedenk dan ‘De kortste weg tot verandering is de omweg van erkenning’.

  1. Een houding van respect, openheid en betrokkenheid is doorslaggevend in de communicatie.
  • Deze houding straal je vooral non-verbaal uit, dat zien en voelen mensen. Je mag dan ook ‘fouten’ maken en je werkt met de effecten van je communicatie.
  • Vanuit deze houding: blijf dicht bij jezelf – behoud je onbevangenheid - en vertrouw op jezelf.

  1. Het TOPOI-model is een concretisering van de diverse verschillen die in de communicatie kunnen voorkomen en staat voor Taal, Ordening, Personen, Organisatie en Inzet.
  • Taal is de verbale en non-verbale taal die betrokken personen gebruiken. Ordening is de zienswijze en denkwijze van betrokkenen. Personen is het betrekkingsniveau in de communicatie, hoe eenieder zichzelf, de ander en de relatie ziet en ervaart. Organisatie is de organisatorische en maatschappelijke context waarbinnen de communicatie plaatsvindt. Inzet zijn de niet zichtbare beweegredenen, emoties, behoeften en waarden van betrokkenen (= de positieve intentie).
  • Reflecteer en neem initiatief op deze TOPOI-gebieden wanneer zich verschillen en misverstanden voordoen in de communicatie.
  • Het voorbereid zijn op verschillen en onverwachte reacties (het TOPOI-model) helpt zelfverwijt en verwijten aan de ander te voorkomen.

Literatuur

Edwin Hoffman (2018). Herziene editie. Interculturele gespreksvoering. Theorie en Praktijk van het TOPOI-model. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.

Edwin Hoffman en Arjan Verdooren (2018). Diversiteitscompetentie. Niet culturen maar mensen ontmoeten elkaar. Bussum: Coutinho.

Edwin Hoffman en Arjan Verdooren (2018). Diversitycompetence. Cultures don’t meet, people do. Bussum: Coutinho