Bildung in Brabant - 31 januari 2017

Op 31 januari jl. vond de eerste editie van ‘Bildung in Brabant’ plaats. Een gezamenlijk initiatief van de Universitaire Lerarenopleiding Tilburg (ULT) en Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT) om het onderwerp ‘Bildung’, en de toepassing hiervan in het onderwijs, aandacht te geven.

Tijdens deze dag stond de vraag centraal hoe lerarenopleiders en leraren hun studenten en leerlingen kritisch kunnen laten denken en hen laten zoeken naar een waarheid, die verder gaat dan de grenzen van klasse, gender en natie. Simona Boersma, voorzitter van de werkgroep en lerarenopleider bij Fontys: ‘Bildung is bij FLOT al een aantal jaren een belangrijk thema. Wij leiden onze studenten op tot karaktervolle leraren, wat inhoudt dat een leraar niet alleen kennis overdraagt, maar ook oog heeft voor de talenten van zijn leerlingen en bijdraagt aan diens brede persoonlijke vorming. Zeker in de tijd van nu, waarin onze samenleving zo pluriform en dynamisch is, is daar veel aandacht voor nodig.’

De dag bood de deelnemers inspirerende lezingen en workshops van experts uit het werkveld. Een aantal lezingen is op video terug te zien en een aantal presentaties is te downloaden. Bekijk ook de sfeerimpressie!

Simona: ‘Ik kijk tevreden terug op deze dag. Wat mij betreft is de weg vrij om volgend jaar weer een dergelijke conferentie te organiseren met als doel blijvende aandacht voor die breed gevormde, karaktervolle toekomstige leraren.’

  • Thema

    Onze complexe, pluriforme en dynamische samenleving stelt hoge eisen aan jongeren, zowel aan hun persoonlijkheid als aan hun functioneren in sociaalmaatschappelijk en beroepsmatig opzicht. Toespitsing op specifieke beroepsvaardigheden alleen is te beperkt. Niemand weet precies welke kennis en beroepsvaardigheden een samenleving over tien, vijftien jaar nodig zal hebben. Daarnaast lijdt het huidige onderwijs door schaalvergroting, economischgerichte prikkels, overregulering, resultaatsturing en toenemende bureaucratie aan een hoge mate van vervreemding.

    Als reactie op deze ontwikkelingen in het onderwijs stelde filosofe Martha Nussbaum de volgende vraag: 'How can higher education today create a community of critical thinkers and searchers for truth that transcends boundaries of class, gender and nation?' Niet studentenaantallen, studieresultaten of nieuwe markten, maar de persoonlijke ontwikkeling van jonge mensen staat in haar vraag centraal. Dit sluit aan bij het bildungsideaal, dat is gericht op algemene brede vorming.

    Het is belangrijk dat  wij onze studenten en leerlingen zaken meegeven waarmee zij in dialoog kunnen gaan, zodat zij zelf kunnen ontdekken wat zij richtinggevend en van waarde vinden.  Maar wat geven we ze mee en hoe doen we dat? Dit en meer komt aan bod tijdens de conferentie Bildung in Brabant.

  • Programma
    Klik op de links in het programma om de presentaties te downloaden. Van de lezingen van Emile Aarts en Joep Dohmen zijn filmopnamen gemaakt.
    Tijdstip Onderdeel
    09.30-10.00u Ontvangst
    10.00-10.10u Welkom door Simona Boersma (dagvoorzitter) en opening door Johan Struik, adjunct-directeur van FLOT
    10.10-10.30u Emile Aarts, rector magnificus Tilburg University | ‘Bildung and understanding society'. Klik hier voor de filmopname.
    10.30-11.15u Wouter Sanderse, lector ‘Beroepsethiek van de Leraar’ bij Fontys | ‘Persoonsvorming: ook een kwestie van karakter
    11.15-11.30u Korte pauze
    11.30-12.30u Eerste ronde workshops
    A. Connie de Jongh, zangeres en zangpedagoge ‘Vocaal verhaal- de verbindende kracht van je stem’
    B. Gertjan van Dokkum, opleider Fontys Sporthogeschool ‘Bewegen en bildung
    C. Aart Wijnen, architect ‘Bruggen bouwen tussen kunst, cultuur en wetenschap’
    D. Lieke van Stekelenburg, theologe en docente bij Fontys HRM & Psychologie | ‘De zin en onzin van bildung
    12.30-13.15u Lunch
    13.15-14.00u Prof. dr. Joep Dohmen, lector Bildung van het Centrum voor Humanistische Vorming en van de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie in Utrecht | ‘Moderne bildung in het onderwijs’. Klik hier voor de filmopname.
    14.00-15.00u Tweede ronde workshops
    A. Alexandra Bronsveld, docente Humanistisch Vormingsonderwijs | ‘Spelen met denken
    B. Wouter Sanderse | ‘Omgaan met morele dilemma’s: hoe doe je dat?’
    C. Claudia van Werkhoven, docente Nederlands bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg en verbonden aan het lectoraat ‘Beroepsethiek van de leraar | ‘Lezen voor het leven
    D. Piet Menu, artistiek leider Het Zuidelijk Toneel ‘De blik van de Ander'
    E. Marly Gootzen, lerarenopleider NaSkT Europees Keramisch Werkcentrum (EKWC)
    15.15u Plenaire afsluiting en aansluitend borrel

  • Workshopronde 1

    A | ‘Vocaal verhaal- de verbindende kracht van je stem’

    Workshopleider: Connie De Jongh, musicus en zangdocent aan de conservatoria van Rotterdam en Amsterdam.

    In deze workshop verzorgt Conny een inleiding over de werking van het instrument ‘stem’. Hoe werkt het echt en wat doen wij ermee en waarom? Kan je stem je veilige plek zijn, ook voor de ander? We oefenen met o.a. adem, kleur, toon, klank, focus, stilte, contact, bedoeling, voelen en interpretatie. Middels een tekst en/of lied gaan we gezamenlijk en solistisch aan de slag. Deelnemers aan de workshop worden uitgenodigd ook zelf een tekst of een lied mee te brengen waaraan we kunnen werken.

    Connie de Jongh

    Sopraan Connie De Jongh is uitvoerend musicus van lied- en hedendaags repertoire en zangdocent. Ze is als docent en coach verbonden aan Codarts, Hogeschool voor de Kunsten in Rotterdam, waar zij werkt met zowel zangers als instrumentalisten bij Wereldmuziek en Klassiek, en docent bij de Nieuwe Veste in Breda. Daarnaast geeft zij regelmatig gastlessen en masterclasses aan de conservatoria van Porto en Istanbul en diverse toneelscholen.

    B | ‘Bewegen en bildung’

    Workshopleider: Gertjan van Dokkum, opleidingsdocent Fontys Sporthogeschool

    Als je sport, ontwikkel je eigenschappen als samenwerken, doorzettingsvermogen en fairplay. Als je sport dan leer je je eigen grenzen kennen en probeer je die te verleggen. Van sporten word je een beter mens…. toch? Bovengenoemde zaken worden vaak genoemd als we vragen naar de vormende waarde van sport en bewegen. Als we echter een goede analyse maken van de sport, moeten we even zo vaak teleurgesteld het tegenovergestelde erkennen: over het paard getilde voetballers, atleten die totaal flippen bij verlies, scheidsrechters die belaagd worden, dopinggebruik, matchfixing en nog veel meer.
    Vanuit het vormingsideaal van de lichamelijke opvoeding zal er in deze workshop aandacht zijn voor de randvoorwaarden die sport en bewegen tot een fantastisch Bildung-middel maken, maar waar bij het ontbreken ervan, de risico’s ook enorm zijn.

    Gertjan van Dokkum

    Gertjan van Dokkum is opleidingsdocent aan Fontys Sporthogeschool en teamleider in jaar drie en vier. Hij verzorgt vanuit het aandachtsgebied ‘beweging agogische wetenschappen’ onderwijs aan alle jaargroepen en is actief betrokken bij lectoraatsonderzoeken op het gebied van beoordelen in het vak L.O.

    C | Bruggen bouwen tussen kunst, cultuur en wetenschap’

    Workshopleider: Aart Wijnen, directeur architectenbureau De Twee Snoeken in Den Bosch

    Als betrokken Brabander zet Aart zich actief in voor de toekomst van deze regio. Een voorbeeld daarvan is BrabantBrein, een unieke denktank die de creativiteit, kennis en denkkracht van Brabantse topspecialisten uit elf sectoren en vanuit alle denkbare disciplines bundelt. Zo slaan ze bruggen tussen alfa- en bètawetenschappen, de kunsten, het bedrijfsleven, de overheid, onderwijs en wetenschap. In deze workshop neemt Aart jullie graag mee in de wondere wereld van het ‘bouwen’.

    Aart Wijnen

    Aart Wijnen is directeur van architectenbureau De Twee Snoeken in ’s Hertogenbosch. De Twee Snoeken is gespecialiseerd in softwareontwikkeling voor de gebouwde omgeving. Hij is tevens bedenker en initiatiefnemer van Woonconnect, een online-applicatie waarmee bewoners, woningcorporaties en ontwikkelaars zelf kunnen bepalen hoe een woning eruit gaat zien.

    D | ‘De zin en onzin van bildung’

    Workshopleider: Lieke van Stekelenburg, theoloog en docent Fontys HRM/Psychologie

    Onderwijs bereidt mensen voor op hun werkzame leven en op een zinvol bestaan in een complexe samenleving. Tegelijkertijd zien we dat in het onderwijs een focus op leerresultaten en leerrendement is ontstaan. Dit wordt ook wel ‘de stille crisis’ in het onderwijs genoemd. Bildung doorbreekt deze stilte, reflecteert op wat van waarde is in ons onderwijs en denkt na over de vorming van mensen. Toch wordt bildung ook wel ‘de tandeloze tijger’ genoemd. In deze workshop zetten we de zin en onzin van bildung op een rijtje en zoeken we naar sporen van bildung in onze eigen onderwijscontext.

    Lieke van Stekelenburg

    Lieke van Stekelenburg is theoloog en doceert bij Fontys aan de opleiding HRM/Toegepaste Psychologie. Daarnaast is zij promovenda aan de VU in Amsterdam en onderzoekt zij welke vorming hbo-studenten nodig hebben om uit te groeien tot verantwoordelijke professionals met een ethisch kompas.

    E | 'Europees Keramisch Werkcentrum (EKWC)'

    Workshopleider: Marly Gootzen, lerarenopleider en keramist

    De opleidingen Natuur- Scheikunde en Techniek (NaSkT) hebben de rondleidingen bij het Europees Keramisch Werk Centrum (het EKWC) geadopteerd.
    In het project worden de volgende thema’s op een natuurlijke manier met elkaar verbonden:

    1) Kunst en technologie
    2) Het onderzoekend leren werken
    3) Interculturele vaardigheden

    In deze workshop zal Marly ingaan op het project, de uitgangspunten, werkwijze en ervaringen.
    Graag wil zij in gesprek met collega’s die kunst en onderwijs ook willen verbinden en onderzoeken hoe een inspirerend netwerk gevormd kan worden.

    Marly Gootzen

    Marly Gootzen is keramist en lerarenopleider Natuur-Scheikunde en Techniek (Algemene Professionele Vorming) bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg.
    Al ruim 20 jaar is zij wekelijks in haar atelier te vinden, waar zij haar eigen beeldenwereld creëert. Hierbij werkt zij met eeuwenoude keramische technieken. Onderzoekend werken is voor Marly een belangrijke manier om van inspiratie tot kunstwerk te komen. Ook in de lerarenopleiding wordt onderzoekend werken steeds belangrijker zowel vakinhoudelijk als bij het ontwerpen van onderwijs.

  • Workshopronde 2

    A | ‘Spelen met denken’

    Workshopleider: Alexandra Bronsveld, lerarenopleider Humanistisch Vormingsonderwijs en Levensbeschouwing bij het Centrum HVO

    Filosoferen met kinderen is niet alleen leuk, het stimuleert ook nog eens het kritisch en creatief denken. Een goed en fijn leergesprek in de klas organiseren is een hele kunst en de rol van de docent als gespreksleider is daarbij bijzonder. We zijn eraan gewend om de expert te zijn maar bij het filosoferen zijn de rollen omgedraaid en bepalen de deelnemers de agenda. In deze workshop maak je kennis met de methodiek van het filosoferen met kinderen en jongeren. We onderzoeken waarom het filosoferen belangrijk is voor bildung en waarom filosoferen met kinderen zo bevorderlijk is voor onze eigen bildung als opleiders en docenten.

    Alexandra Bronsveld

    Alexandra Bronsveld is lerarenopleider Humanistisch Vormingsonderwijs en Levensbeschouwing bij het Centrum HVO en trainer in het filosoferen met kinderen en jongeren. Ze is coördinator van het Centrum Kinderfilosofie Nederland.

    B | ‘Omgaan met morele dilemma’s: hoe doe je dat?’

    Workshopleider: Wouter Sanderse, lector ‘Beroepsethiek van de leraar’, Fontys

    Wat doe je als je onderbuikgevoel zegt dat een student geen goede leraar zal worden terwijl hij/zij aan alle criteria voldoet? In deze workshop nemen we deze en andere dilemma’s onder de loep. Dit doen we echter niet om er direct ‘vanaf’ te komen. We doen een stapje terug om te onderzoeken hoe we er eigenlijk ‘aan’ komen. Wat is het eigene aan het leraarschap waardoor leraren en lerarenopleiders veelvuldig voor morele dilemma’s komen te staan? En wat maakt een dilemma eigenlijk ‘moreel’? Niet alleen verdiepende vragen staan centraal, we maken ook een slag naar de praktijk. Deelnemers worden van harte uitgenodigd om hun eigen morele dilemma in te brengen.

    Wouter Sanderse

    Wouter Sanderse is filosoof en promoveerde op de betekenis van Aristoteles voor het onderwijs anno nu. Sinds 2012 werkt hij binnen het educatieve domein van Fontys als lector ‘Beroepsethiek van de leraar’. Hij begeleidt het praktijkgerichte onderzoek van lerarenopleiders naar verschillende aspecten van de ethiek van het leraarschap.

    C | ‘Lezen voor het leven’

    Workshopleider: Claudia van Werkhoven, lerarenopleider Nederlands, Fontys Lerarenopleiding Tilburg en lid kenniskring lectoraat ‘Beroepsethiek van de leraar’

    Volgens filosofe Martha Nussbaum stimuleert literatuur je om je in te leven in personages en je te verplaatsen in de gedachten van ‘de ander’ die we niet kennen of soms niet willen kennen. Kenmerkend voor literatuur is dat ze niet betoogt, maar toont. Op deze manier word je uitgedaagd kritisch na te denken over morele kwesties die zich via de literatuur kunnen aandienen.
    Het afgelopen studiejaar is samen met een aantal collega’s van de moderne vreemde talen de pilot ‘Deugden in de wereldliteratuur’ uitgevoerd. In deze workshop gaan we met behulp van het ontwikkelde lesmateriaal en diverse teksten uit de wereldliteratuur het gesprek aan over hoe we onze studenten (en leerlingen) morele kaders kunnen bieden bij het lezen van literatuur.

    Claudia van Werkhoven

    Claudia van Werkhoven is lerarenopleider Nederlands bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg en is daarnaast verbonden aan het lectoraat ‘Beroepsethiek van de leraar’ met als onderzoeksthema ‘de vormende waarde van literatuuronderwijs’.

    D | ‘De blik van de Ander’

    Piet Menu, artistiek leider Zuidelijk Toneel

    Theater biedt je, als kijker en speler, de kans om via de ander jezelf te leren kennen. We leven in tijden waarin het goed staat te streven naar gelijkheid, terwijl we voortdurend met verschillen worden geconfronteerd. In deze workshop gaan we dieper in op onze creativiteit en verbeeldingskracht om in jezelf een ontmoeting te hebben met de ander.

    E | ´Bildung en Onderwijs 2032´

    Jan Verweij, docent Humaniora – Trivium - Filosofie, St.-Odulphuslyceum

    Jan Verweij was lid van het platform Onderwijs2032. In de plannen staat dat persoonsvorming in het onderwijs een veel ruimere aandacht verdient dan tot nu toe het geval is.
    We gaan onderzoeken wat de relatie tussen persoonsvorming en bildung is en hoe bildung in het onderwijs een plaats kan krijgen.

    Piet Menu

    Piet Menu is artistiek leider van het Zuidelijk Toneel en geeft theatermakers de kans om onder onze vlag voorstellingen te maken. Hij begeleidt, motiveert en daagt die makers uit om te werken binnen de centrale visie van het Zuidelijk Toneel: de blik van de Ander laten zien.

    Jan Verweij

    Jan is gepromoveerd in Filosofie en geeft nu les op het St.-Odulphuslyceum in Filosofie, Humaniora en Trivium. In 2012 is hij uitgeroepen tot Docent van het Jaar. Naast zijn werk geeft hij lezingen en workshops, onder andere op het gebied van socratisch gesprek, visie, reflectie en filosofie.

  • Gastsprekers

    Dr. Wouter Sanderse

    Wouter Sanderse is filosoof en promoveerde op de betekenis van Aristoteles voor het onderwijs anno nu. Sinds 2012 werkt hij binnen het educatieve domein van Fontys Hogescholen als lector ‘Beroepsethiek van de leraar’. Hij begeleidt het praktijkgerichte onderzoek van lerarenopleiders naar verschillende aspecten van de ethiek van het leraarschap.

    Dr. Emile Aarts

    Emile Aarts is sinds 1 juni 2015 rector magnificus van Tilburg University. Binnen deze functie is hij verantwoordelijk voor het onderwijsbeleid inclusief de aansluitingsproblematiek vwo-wo en de samenwerking met het hbo.