Proces

Het observatie-instrument is in het promotieonderzoek ontwikkeld door het analyseren van interacties tussen leerkrachten en leerlingen tijdens lessen waarin leerlingen actief leerden in het domein van wereldoriëntatie. De lessen werden opgenomen op video en daarna geanalyseerd. Een externe microfoon die werd bevestigd aan de kleren van de leerkracht maakte het mogelijk de observant op afstand te houden en zodoende het verloop van de les zo min mogelijk te verstoren. Opnames van 20 minuten per leerkracht bleken representatief te zijn voor het feedbackgedrag van een leerkracht. Uit de gefilmde interacties werden de feedbackinteractie geselecteerd, waarna eerst per feedbackinteractie de focus werd bepaald en daarna de doelgerichtheid, de aard en de manier.

Het staat scholen die dit instrument willen inzetten vrij om te bepalen hoe zij de observatie willen inrichten. Het is ook mogelijk om de observatie bijvoorbeeld direct door een getrainde observator in de klas te laten plaatsvinden.

Het categoriseren van de feedback en het bepalen van de kenmerken ervan is evenwel nauwkeurig werk waarbij dezelfde interactie op verschillende aspecten geanalyseerd wordt. Een video of geluidsband kan daarom goede diensten bewijzen.

Relatie met andere instrumenten

Gecombineerd met een aansluitend professionaliseringsprogramma is een duurzame verbetering van het feedbackgedrag van leerkrachten gemeten. Het professionaliseringstraject omvatte acht bijeenkomsten over feedback tijdens actief leren in vier maanden, waarbij informatieve bijeenkomsten werden afgewisseld met intervisie op basis van eigen videobeelden. Het traject is uitgevoerd met bovenbouwteams, zodat collega’s met en van elkaar leerden. Alle deelnemende leerkrachten maakten viermaal een video opname van een eigen les op basis waarvan analyse van de feedback in begeleide intervisie met collega’s plaatsvond.

Dit pakket of een ander professionaliseringsprogramma op maat kan desgewenst door Fontys OSO worden verzorgd. Teamleren is hierbij een uitgangspunt. Elementen van dit professionaliseringsprogramma komen ook aan bod in de Master SEN (Special Educational Needs) en in de practitioner ‘Van startbekwaam naar basisbekwaam’ .

Externe validering

Het categorieënsysteem voor het in kaart brengen van feedbackgedrag is gebaseerd op wetenschappelijke inzichten uit de literatuur over feedback en actief leren. Transcripties van leerkracht-leerling interventies uit het onderzoek zijn gebruikt om concrete definities en voorbeelden te ontwikkelen. Het instrument is gevalideerd in het promotieonderzoek; de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van het instrument was substantieel en bij afname in een andere groep leerkrachten werd een vergelijkbare variatie van leerkrachtgedrag gemeten. Het instrument is zowel voorgelegd aan wetenschappers als aan leerkrachten. Voor beiden waren de teksten eenduidig en concreet.