Publicaties en boeken

  • Boeken van Anje Ros

    Recent uitgegeven:

    De professionele ontwikkeling van leraren

    Ros, A., Geijsel, F., Dengerink, J., & De Wit, B. (Reds.) (2020). Leraar: een professie met perspectief. Deel 3: Een leeromgeving voor leraren. Meppel: Ten Brink Uitgevers.

    https://didactiefonline.nl/artikel/leraar-een-professie-met-perspectief

    In het drieluik Leraar: een professie met perspectief (3 delen) brengen 60 auteurs in 30 hoofdstukken bij elkaar wat er bekend is uit onderzoek rond loopbaanontwikkeling van leraren en verbinden dat met de praktijk in scholen. De drie delen betreffen:

    • Loopbaanontwikkeling en professionele ontwikkeling van leraren (deel 1: Een veelzijdig beroepsbeeld).

    • Concrete loopbaanmogelijkheden (deel 2: Verbreding en verdieping in het beroep).

    • De randvoorwaarden die daartoe binnen scholen nodig zijn (deel 3: Een leeromgeving voor leraren).

    In het derde deel, onder redactie van Anje Ros en collega’s, staat de school als leeromgeving voor leraren centraal: hoe kunnen zij zich individueel en als team ontwikkelen. Thema’s als teamontwikkeling, bovenschools netwerkleren en strategisch personeelsbeleid geven schoolleiding en leraren hierbij handvatten.  

    Sfeerafbeelding Fontys
    Sfeerafbeelding Fontys

    Kwaliteit door gespreid leiderschap

    Ros, A. & van Rossum, B. (2019). Kwaliteit door gespreid leiderschap. Met 10 portretten uit het primair onderwijs. Assen: Van Gorcum.

    https://www.vangorcum.nl/product/100-304_Kwaliteit-door-gespreid-leiderschap

    De vraagstukken waar scholen voor staan worden steeds complexer. Het is daarom belangrijk dat alle expertise in de school optimaal wordt benut en versterkt. Daarbij verandert het leiderschap in de school en daarmee ook de rol van de schoolleider. Dit boek laat zien hoe schoolleiders met vertrouwen kunnen loslaten, als ze investeren in een cultuur en ondersteunende processen die leiden tot kwaliteit. Het leren van leerlingen én professionals staat centraal.

    Kwaliteit door gespreid leiderschap geeft praktische handvatten, modellen en checklists, reflectievragen en tips. Praktijkvoorbeelden van schoolleiders die de omslag hebben gemaakt naar gespreid leiderschap wisselen af met verdiepende hoofdstukken.
    Een speciaal hoofdstuk is gewijd aan besturen; hoe zij schoolleiders kunnen ondersteunen bij hun veranderende rol en hoe zij

    op bestuursniveau expertise benutten en versterken. Het boek laat zien dat het werken aan kwaliteit door gespreid leiderschap het werk van bestuurders, schoolleiders en leraren betekenisvoller en aantrekkelijker maakt.

    Leren voor morgen

    Ros, A., Lieskamp, M. & Heldens H. (2017; herdruk 2018). Leren voor morgen. Uitdagingen voor het onderwijs. Huizen: Pica.

    https://www.uitgeverijpica.nl/titels/nieuw/leren-voor-morgen-pica

    Het onderwijs staat voor een prachtige uitdaging. Technologische, maatschappelijke, ecologische en economische ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. Dat is niets nieuws, want de wereld ontwikkelt zich al eeuwenlang. Maar de snelheid waarmee dit nu gebeurt is wel veranderd. Wat vandaag nieuw is, kan morgen al weer verouderd zijn. Hoe bereid je leerlingen voor op een toekomst die niemand kent?

    In dit boek gaan de auteurs in op trends die nu zichtbaar zijn en de consequenties die dat kan hebben voor het onderwijs. Ze laten zien wat dit betekent voor het leren van leerlingen, de rol van de leraar en de organisatie van het onderwijs. Maar dat niet alleen: er komen ook innovatieve scholen met kansrijke onderwijsvisies aan het woord. Zij bereiden op indrukwekkende wijze leerlingen voor op de toekomstige samenleving. Hun praktijkvoorbeelden kunnen ook anderen, die nadenken over een toekomstvisie, inspiratie geven voor de school van morgen.

    Sfeerafbeelding Fontys
    Sfeerafbeelding Fontys

    Gemotiveerd leren en lesgeven

    Ros, A., Castelijns, J., van Loon, A. & Verbeeck, K. (eds). (2014; 2020). Gemotiveerd leren en lesgeven: De kracht van intrinsieke motivatie. Bussum: Coutinho.

    https://shop.coutinho.nl/store_nl/gemotiveerd-leren-en-lesgeven.html

    Gemotiveerde leerlingen zijn betrokken, nieuwsgierig en gaan goed om met uitdagingen en tegenslagen. Zij halen vaak betere schoolresultaten. Veel leerlingen zijn echter niet gemotiveerd: zij vinden het saai op school en hun betrokkenheid bij schoolse taken neemt af. Gemotiveerd leren en lesgeven is de eerste uitgave die motivatie in brede zin centraal stelt. Dit boek zet motivatieprocessen helder uiteen en geeft aan wat je als leraar zelf kunt doen om de intrinsieke motivatie van leerlingen te stimuleren.

    Hoewel Gemotiveerd leren en lesgeven veel verdiepende informatie bevat, is het een echt praktijkboek. Theoretische uitgangspunten, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, worden concreet gemaakt door casussen van klassensituaties. Onderwerpen als basisbehoeften, autonomie, structuur, verbondenheid, ICT en beoordelen komen aan bod. Ook vindt de lezer praktische tools om een gemotiveerde leeromgeving in de klas te creëren: checklists, stappenplannen en voorbeelden van leerkrachtgedrag. In de hernieuwde druk is een extra hoofdstuk toegevoegd over het voorkomen van storend gedrag in de klas.

    Begeleiden van actief leren

    Van den Bergh, L. & Ros, A. (2015). Begeleiden van actief leren. Theorie en praktijk van zelfsturing en samenwerking. Bussum: Coutinho.

    https://shop.coutinho.nl/store_nl/begeleiden-van-actief-leren.html

    Steeds meer scholen kiezen voor actief leren, waarbij leerlingen tegelijk werken aan kennisdoelen en aan de voor hun toekomst zo belangrijke ‘21e eeuwse vaardigheden’. Zelfsturing en samenwerking zijn daarbij essentieel. Het aanleren van deze vaardigheden vraagt een coachende, begeleidende rol van de leerkracht. Hierbij is het geven van doelgerichte feedback een krachtig instrument om prestaties te verbeteren. Leerkrachten in het basisonderwijs blijken het echter moeilijk te vinden om goede feedback te geven. Dit handboek biedt veel praktische handvatten voor de organisatie van actief leren en voor de begeleiding van leerlingen hierbij.

    Begeleiden van actief leren is de eerste uitgave gericht op het doelgericht werken aan actief leren, met aandacht voor het geven van feedback op kennisdoelen, op samenwerkend leren en op zelfsturing door leerlingen. De beschreven aanpak is gebaseerd op een vierjarig onderzoek. De helder opgebouwde uitgave omvat een goede (theoretische) onderbouwing, veel praktijkvoorbeelden en handvatten, met daarbij ook praktische tips en checklists. Op de website staat uniek videomateriaal met voorbeelden van feedback, docentmateriaal en opdrachten.

    Sfeerafbeelding Fontys
    Sfeerafbeelding Fontys

    Praktijkgericht onderzoek in de lerarenopleiding

    Ros, A., Bakx, A. & Brok, P. van den (2018). Hoofdstuk 4. Praktijkgericht onderzoek. In Boei, F. & Willemse, M. (Red.) Kennisbasis Lerarenopleiders. Onderzoek in de lerarenopleidingen, 59-72.

    https://ris.utwente.nl/ws/portalfiles/portal/87832495/Kennisbasiskatern5_printfile.pdf

    Het belang van praktijkgericht onderzoek is zowel voor het onderwijsveld, als voor de lerarenopleidingen sinds de eeuwwisseling sterk toegenomen. Over de term praktijkgericht onderzoek en de positionering ervan, bestaat echter veel onduidelijkheid. In dit hoofdstuk maken we onderscheid tussen praktijkgericht onderzoek, onderzoek gericht op het verbeteren van de brede onderwijspraktijk en praktijkonderzoek, (docent-)onderzoek gericht op de verbetering van het onderwijs op de eigen school of opleiding. Bij praktijkgericht onderzoek onderscheiden we vier stappen: vraagarticulatie, kennisproductie, kennistransfer en kennisgebruik. Bij praktijkonderzoek belichten we drie functies van onderzoek in de school, de feedbackfunctie, de dialoogfunctie en de ontwerpfunctie. Voor beide typen onderzoek benoemen we diverse condities die gerealiseerd moeten zijn, voordat er sprake kan zijn van daadwerkelijke impact in de onderwijspraktijk. Een van de voorwaarden is een onderzoekende houding van leraren. Voor de ontwikkeling van een onderzoekende houding van aankomende leraren is de voorbeeldrol van opleidingsdocenten cruciaal.

  • Tools van Anje Ros

    1. Scan Onderzoekscultuur in de school, met interventiekaarten

    https://www.platformsamenopleiden.nl/scan-onderzoekscultuur-school/

    Binnen het lectoraat is samen met academische opleidingsscholen een ‘Scan onderzoekscultuur’ ontwikkeld die in het hele land veel wordt gebruikt. Deze scan beschrijft vijf fasen van de onderzoekscultuur op acht aspecten en is gebaseerd op  onderzoek over professionele leergemeenschappen. Bij elk van de acht aspecten is een interventiekaart ontwikkeld die schoolleiders handvatten geeft om de onderzoekscultuur te verbeteren. De scan is uitgegeven door het Platform Samen Opleiden en Professionaliseren.

    2. Website voor kennisbenutting

    www.Onderwijsmetkennis.nl

    De webtool Onderwijsmetkennis is een leeromgeving voor studenten en leraren die beter gebruik willen maken van onderzoeksliteratuur gericht op onderwijsverbetering. In vier stappen wordt uitgelegd wanneer en hoe literatuur wordt gezocht, gevonden, gelezen en gebruikt. De webtool wordt gehost door het NRO.

    3. Digitale leeromgeving: Passend leren omgaan met uitdagend gedrag:

    https://fontys.nl/passend-leren-omgaan-met-uitdagend-gedrag/

    Storend en uitdagend gedrag maakt het beroep van de leraar zwaar. Omdat veel leraren het moeilijk vinden om uitdagend gedrag van leerlingen te voorkomen en hiermee om te gaan, heeft het lectoraat Waarderen van Diversiteit van Linda van den Bergh en het lectoraat Goed leraarschap, Goed leiderschap in de persoon van Anje Ros in 2019 een leeromgeving ontwikkeld. Hierin laten zij zien hoe leerkrachten de goed gevalideerde en bruikbare zelfdeterminatietheorie kunnen toepassen in de praktijk. Samen met 12 leerkrachten die door hun schoolleider als good practices worden gekarakteriseerd, is de leeromgeving gevuld met videobeelden (gedrag), reflecties op moeilijke situaties, opvattingen (mentale modellen), reacties van leerlingen en achtergrondliteratuur. De leeromgeving wordt zowel gebruikt in de verschillende opleidingen als door scholen.

    4. Praktische uitgaven voor samen onderzoeken, samenwerken en samen leren

    Anje heeft met collega’s voor het Platform samen opleiden, samen professionliseren diverse praktische katernenontwikkeld:

    - Samen leren en kennisdelen in de opleidingsschool. Naar lerende organisaties op het niveau van school en partnerschap. https://www.platformsamenopleiden.nl/knowledge-item/samen-leren-en-kennisdelen-in-de-opleidingsschool/

    - OnderWijs met Kennis. Een webtool voor kennisbenutting in het onderwijs. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2018/04/OnderWijs-met-Kennis.pdf

    - Schoolontwikkeling door praktijkonderzoek. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2016/01/180226-SchoolontwikkelingDoorPraktijkonderzoek_PO_LR.pdf

    - Leraren in gesprek: Dialoog door onderzoek. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2016/08/180226-LerarenInGesprekDialoogDoorOnderzoek_PO_LR.pdf

    - Bruikbare onderzoeksresultaten: Feedback door onderzoek. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2016/08/180226-BruikbareOnderzoeksresultatenFeedbackDoorOnderzoek_PO_LR.pdf

    - Organisatie van praktijkonderzoek in de school. https://www.platformsamenopleiden.nl/knowledge-item/organisatie-praktijkonderzoek-school-katern-kwaliteitsreeks-po/

    - Dialooginstrument onderzoekende scholen. Instrument voor de versterking van de kwaliteit van de dialoog in werkgroepen. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2019/12/Dialooginstrument-onerzoekende-scholen-1.pdf

    - Scan Onderzoekscultuur in de school en interventiekaarten. https://www.platformsamenopleiden.nl/scan-onderzoekscultuur-school/

    - Scan opleiden in de school: ontwikkeling tot een professionele leergemeenschap. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2017/05/180226-ScanOpleidenInDeSchool-PO_LR.pdf

    - Opleiden in de school: verantwoordelijkheden van besturen. https://www.partnerschapopleidenindeschool.nl/file/274/161114-rco-vor-por-bestuurlijkebetrokkenheid-lr.pdf

    - Onderwijsontwikkeling door onderzoek: Ontwerpfunctie van onderzoek. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2016/07/180226-Katern_OnderwijsontwikkelingOnderzoek_LR.pdf

    - Onderzoek en de opleidingsschool. https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2016/07/180226-Katern_OnderzoekOpleidingsschool_LR.pdf

  • Boeken van Anouke Bakx

    enIQma (2019)

    Bakx et al.

    enIQma is een professionaliseringsspel over (hoog)begaafdheid voor het primair onderwijs. Met enIQma kun je oefenen met casussen en signalen die wijzen op kenmerken van (hoog)begaafdheid. EnIQma is meer dan een spel, het biedt ook een methodiek waarmee een team aan de slag kan bij het opstellen van een handelingsplan voor een leerling met kenmerken van (hoog)begaafdheid.

    Meer info en filmpjes: https://www.eniqma.nl/

    Sfeerafbeelding Fontys
    Sfeerafbeelding Fontys

    Werken aan pedagogische sensitiviteit in je team (2017)

    Bakx, Jacobs, Van den Bergh & Diemel

    Pedagogische sensitiviteit is het goede doen op het juiste moment, in een bepaalde pedagogische context. Dit boek beschrijft wat pedagogische sensitiviteit inhoudt, en wat het betekent voor het werken met leerlingen en collega’s. Ook gaat het in op de condities voor professionaliseringstrajecten die zich richten op pedagogische sensitiviteit, waarbij succesfactoren en valkuilen in kaart zijn gebracht. Een schoolteam dat werkt vanuit de basiswaarde van pedagogische sensitiviteit draagt niet alleen bij aan een groter welbevinden van de leerlingen en de leraren zelf, maar zorgt ook voor bredere en betere onderwijsopbrengsten!

    Meer info: https://www.uitgeverijpica.nl/titels/onderwijs/professionalisering/werken-aan-pedagogische-sensitiviteit-in-je-team-pica

    Cyclisch onderwijs ontwerpen (2017; 2019)

    Bakx, Ros & Bolhuis

    Cyclisch onderwijs ontwerpen leert je hoe je je leeractiviteiten zo kunt inrichten dat je optimaal inspeelt op de verschillen tussen leerlingen en de onderwijsopbrengsten zo groot mogelijk zijn. In dit boek staat  een ontwerpcyclus van vijf stappen centraal. Bij het doorlopen van deze stappen werk je systematisch vanuit doelen naar onderwijsactiviteit naar evaluatie.

    Meer info: https://shop.coutinho.nl/store_nl/cyclisch-onderwijs-ontwerpen.html

    Sfeerafbeelding Fontys
    Sfeerafbeelding Fontys

    Werken met begaafde leerlingen in de klas (2016)

    Bakx, de Boer, Van den Brand & Van Houtert

    Dit boek gaat over het werken met (hoog)begaafde leerlingen in de reguliere (basisschool)klas. Wetenschappelijke inzichten zijn vertaald naar praktische handvatten. Aan de hand van casussen uit de praktijk worden diverse relevante thema’s behandeld, zoals motivatie, metacognitie en hoogsensitiviteit. De rode draad in het boek is de vraag: Wat zou jíj als leerkracht kunnen doen om deze begaafde leerlingen op een goede manier te ondersteunen?

    Meer info:

    De pedagogisch sensitieve leraar: werken aan brede opbrengsten (2015)

    Bakx

    De pedagogisch sensitieve leraar maakt écht het verschil, maar hoe? De pedagogisch sensitieve leraar is gebaseerd op recente, wetenschappelijke inzichten en geeft leerkrachten bouwstenen om vanuit hun pedagogische sensitiviteit systematisch te kunnen werken aan de groei van hun leerlingen. Er wordt o.a. ingegaan op opbrengstgericht en handelingsgericht werken, positief pedagogisch klimaat, feedback geven en het stimuleren van een positieve mindset.

    Meer info: https://shop.coutinho.nl/store_nl/de-pedagogisch-sensitieve-leraar.html

    Sfeerafbeelding Fontys

    Sfeerafbeelding Fontys

    Opbrengstgericht onderwijs ontwerpen (2012)

    Bakx, Ros & Teune

    In Opbrengstgericht onderwijs ontwerpen leren (toekomstige) leerkrachten kritisch te kijken naar de doelen van het onderwijs en deze vervolgens zo efficiënt mogelijk te bereiken. Een belangrijk aspect daarbij is het zelf ontwerpen van leeractiviteiten en het selectief gebruikmaken van reeds ontwikkeld lesmateriaal. Er is immers maatwerk nodig om in te kunnen spelen op de toenemende diversiteit in de klas en de veranderingen in het onderwijs die elkaar steeds sneller opvolgen. In het boek staat de ontwerpcyclus centraal om in vier stappen te komen tot een onderbouwde lessenserie of leeractiviteit. Meer info: https://www.bol.com/nl/f/opbrengstgericht-onderwijs-ontwerpen/9200000001205807/